Berichten

vragenlijst

Selfmanagement Ability Scale

Doel

Een zelfrapportage instrument voor het meten van zelfmanagementvaardigheden: De SMAS-18 en de SMAS-30.

Toelichting

De SMAS-30 meet zes zelfmanagementvaardigheden bij ouderen zowel afzonderlijk als in een totaalscore. Het betreft een zelfrapportage instrument. De periode waarover gevraagd wordt kan variëren, bijvoorbeeld de laatste maand of de laatste drie maanden. Zes subschalen worden onderscheiden van elk vijf items:

  • Initiatief nemen,
  • Self-efficacy,
  • Investeren,
  • Perspectief,
  • Multifunctionaliteit,
  • Variëteit

Het instrument is ontwikkeld om te bepalen of ouderen in aanmerking komen voor een cursus op het gebied van zelfmanagement (GRIP en GLANS cursussen voor kwetsbare ouderen) en of deze  cursussen voor ouderen leiden tot een toename in zelfmanagementvaardigheden. Verder is het instrument voor zover bekend niet gebruikt om tot doelgroepensegmentatie te komen binnen de zorg.

Uitgebreide toelichting

Doelgroep(en)

Kwetsbare ouderen en diverse groepen chronisch zieken

Validatie en effectiviteit

Betrouwbaarheid en validiteit is goed zowel van de SMAS-30 als SMAS-18

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Vragenlijst met stellingen en 6 puntsschaal van ‘nooit tot heel vaak’

Waar te vinden?

SMAS 30 – vragenlijst

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Nardi Steverink, Universiteit Groningen

Achtergrondinformatie over de ontwikkeling:
De gedachte is dat goede zelfmanagementvaardigheden ouderen beter in staat stellen om zo lang mogelijk de regie over hun leven te houden en welbevinden te creëren en te behouden. De zelfmanagement-vaardigheden zijn gerelateerd aan de dimensies van welbevinden zoals die beschreven zijn in de theorie van zelfmanagement van welbevinden. (Steverink et a;., 2005)

Organisaties die werken met methode / instrument

Nardi Steverink heeft, samen met anderen het GRIP&GLANS® Programma ontwikkeld. Het GRIP&GLANS Programma richt zich op het versterken van de eigen regie (GRIP) en het welbevinden (GLANS) van mensen in de tweede levenshelft. Het programma omvat zowel fundamenteel onderzoek als het toepassen en implementeren in de praktijk van de onderzoeksresultaten. Binnen het GRIP&GLANS® Programma zijn tot nu toe twee cursussen ontwikkeld, die wetenschappelijk zijn geëvalueerd en effectief gebleken, namelijk:

  • De GRIP&GLANS huisbezoeken, voor kwetsbare oudere mannen en vrouwen
  • De GRIP&GLANS groepscursus, voor sociaal kwetsbare 55+ vrouwen

Voor meer informatie zie website van N Steverink en de website Grip&Glans

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

vragenlijst

Tailored Adherence and Self-Management Abilities (TASMAN)

Doel

De vragenlijst geeft een snel inzicht voor patiënt en zorgverlener of patiënt in staat is tot zelfmanagement en welk aspect (coping of self-effiacy) verbeterd dient te worden.
De TASMAN vragenlijst bestaat uit twee componenten/ denkbeelden over de eigen rol in gezondheid: Self-effiacy en coping. Deze zijn gekozen omdat dit beïnvloedbaar gedrag is. Patiënten die wel en niet in staat zijn tot zelfmanagement.

Toelichting instrument

Het instrument is gebaseerd op de (General Self-efficacy scale) en UPCC (Utrecht Proactive Coping Competencies). De vragen uit deze lijsten die het best correleerde met de SMAS-30 (self-Management Ability Scale) werden geselecteerd en vormen de TASMAN vragenlijst

Doelgroep(en)

COPD

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing: Zelfregulatiemodel van Howard Leventhal en sociale-cognitie theorie van Bandura vormen de theoretische basis. Vooral bedoeld om adherence te verbeteren.

Gevalideerd bij mensen met COPD.
In een vervolgonderzoek zal dit instrument ook gevalideerd worden bij astma en diabetespatiënten. Dit is nog in ontwikkeling. Het is de bedoeling dat in vervolgonderzoek een afkappunt vastgesteld wordt die de patiënt in ‘goed/slecht’ zelfmanagement verdeeld, gebaseerd op de score in de TASMAN vragenlijst.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

TASMAN vragenlijst

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

TASMAN ontwikkeld door Boehringer Ingelheim.
Contactpersoon: Maarten Voorhaar

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

patientprofiel

Op Eigen Benen vooruit! – Q-zorgprofielen

Doel

Het instrument bestaat uit beschrijving van 4 profielen van jongeren met een chronische aandoening. Elk profiel vertegenwoordigt een bepaalde kijk op wat jongeren kunnen en willen in hun zorg en zelfmanagement:

  1. betrokken en therapietrouw;
  2. Achterbankpatient;
  3. Eigenwijs en Onafhankelijk;
  4. Bezorgd en Onzeker.

Het instrument bestaat uit een scoringsinstrument en een handleiding in drie versies, 1 voor de jongere, 1 voor de ouders en 1 voor de zorgverlener. Het wordt uitgereikt door de zorgverlener. De handleiding bevat een stappenplan, aandachtspunten en tips voor zorgverleners per Q profiel. Het is een gesprekshulp om inhoud van het consult vorm te geven.

Doelgroep(en)

Chronisch zieke jongeren vanaf 12 jaar en hun ouders in de transitiefase tussen kinder- en volwassengeneeskunde

Validatie en effectiviteit

Uitgetest in Kinderdiabetesteams en daarna uitgebreid naar andere ziekten. Spreekt zowel jongeren, ouders als zorgverleners aan. Nog niet verder gevalideerd in onderzoek.
Overzicht publicaties ‘op eigen benen’.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Scoringsinstrument en handleiding in drie versies (voor de jongere, de ouders en de zorgverlener).
De naam komt van de methodologie waarmee het instrument is ontwikkeld Q-methodologie.

Waar te vinden?

Handleiding voor het gebruik van de q-profielen in de spreekkamer

Uitgebreide informatie over verschillende onderzoeksprojecten gericht op jongeren over het omgaan met een chronische aandoening en de transitie naar volwassenheid op de website: Op eigen benen nu:

Deze website is voortgekomen uit verschillende onderzoeksprojecten, o.a. ‘Op Eigen Benen’ van Kenniscentrum Zorginnovatie, Hogeschool Rotterdam. Op deze website vind je uitgebreide  informatie voor jongeren met een chronische aandoening die een transitie (overgang) doormaken naar volwassenheid op verschillende thema’s: Ik, Zorg, Relaties, Studie, Werk, Wonen, Vervoer, Vrije tijd, Sport en Ouders. Professionals in de zorg vinden hier onder andere de Transitie Toolkit en er is meer informatie over onderzoeksresultaten en publicaties.

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkeld vanuit de praktische ervaringen in het project Op Eigen Benen! Dat er verschillen zijn tussen jongeren die om een op maat benadering vragen.
Lectoraat Transities in Zorg, Hogeschool Rotterdam
Contactpersoon Lector Transities in Zorg: Anneloes van Staa

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

patientprofiel

Brand Strategie Research-Model

Doel

Doelgroepsegmentatie in 8 profielen vindt plaats samen met zorgverleners via het Brand Strategie Research-model (BSR). Het BSR-model verkent en structureert de achterliggende waarden, behoeften en motieven en daaruit voortkomend gedrag van mensen binnen een bepaald domein van de zorg;

Toelichting instrument

8 profielen die variëren op twee dimensies: Extravert- Introvert en Ik-gericht -Wij gericht.

  1. Ontkennend. Geloven ineen wonder; gaan over grenzen
  2. Optimistisch; delen van leed; ongecompliceerd; gebruik maken van anderen;
  3. Weinig verwachtingen, overgave aan afhankelijkheid, wil graag ergens bij horen;
  4. Bescheidenheid; wil anderen niet lastig vallen; kiest voor bekende
  5. Angstig, verlies van zelfcontrole, preventief
  6. Kritisch, zoveel mogelijk informatie, bang voor verlies identiteit
  7. Leidend; bepaalt zelf; verwacht state-of-the-art. Klant is koning
  8. Pragmatisch. Gaat op zoek naar oplossing om onafhankelijk te blijven. Laat zich niet beperken.

Voor zorgverlener herkenbare profielen van patiënten die variëren op:

  • mate waarin patienten zelf op zoek gaan naar ondersteuning
  • mate waarin zij behoefte hebben aan professionele ondersteuning
  • mate waarin ze behoefte hebben aan ondersteuning eigen sociale omgeving.

Geven daarnaast inzicht in persoonlijke situatie, hoe mensen omgaan met zorg, wat grootste frustraties en valkuilen zijn. Op basis van zorgbehoeften wordt passend zorgaanbod gedaan.

Doelgroep(en)

COPD
Diabetes
Hart- en vaatziekten

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd in het buitenland.
Mate van validatie binnen de zorg hier in Nederland op basis van beschikbare gegevens is onduidelijk.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Branddoctors Mixe introduceert het model binnen een organisatie en legt de 8 profielen uit. Patiënten worden ingedeeld op basis van eerdere ervaringen met de patiënt en eventueel aanvullende vragen tijdens een consult die door Mixe worden geleverd. Het gaat er om dat patiënten voor zorgverleners in herkenbare groepen kunnen worden verdeeld die specifieke aandacht, zorg en begeleiding nodig hebben. Gegeven de profielen werken zorgverleners samen met Mixe zorgpaden uit.

Waar te vinden?

Website SAMR

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkeld door: Smartagent Compagny

Het BSR model is wereldwijd gebruikt en gevalideerd en in Nederland door Mixe toegepast op de zorg, gebaseerd op bestaande info en ervaringen van patiënten en zorgverleners; identificatie van kritieke momenten per profiel waar ondersteuning nodig is en waar dus ook zelfzorg kan worden toegepast.
Centraal in deze methodiek is dat segmentatie vindt plaats door zorgverleners waardoor zij gaan werken met voor hen herkenbare profielen.

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

patientprofiel

PROFILe

Doel

Aanbevelingen voor tailored care op basis van 4 tot  8 patiëntprofielen gebaseerd op ziektekenmerken (ziekteduur, ernst, comorbiditeit) en soci-demografische kenmerken (leeftijd, geslacht, opleiding).

Toelichting instrument

Op basis van literatuuronderzoek,  datamining, samenwerking met experts, patiënten data worden profielen opgesteld; profielen worden gevalideerd op basis van oordeel professionals en patiënten en zorgregistratiedata; discrete choice experiment wordt gebruikt om voorkeuren van patiënten per profiel voor onderdelen van zelfmanagement(ondersteuning) te bepalen.

Doelgroep(en)

Diabetes type 2

Validatie en effectiviteit

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Waar te vinden?

Is nog niet beschikbaar.

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Universiteit van Maastricht , Dep. of Health Service Research; Prof. dr. Dirk Ruwaard; Prof. Nicolaas Schaper.
PROFILe is nog in ontwikkeling: Studie-design
Looptijd 2014-2018. Na ontwikkeling zal het werken met de patiëntprofielen getest worden in 8 huisartspraktijken in Limburg.
Contactpersoon: Dorijn Hertroijs: d.hertroijs@maastrichtuniversity.nl

Organisaties die werken met methode / instrument

Moet straks toepasbaar zijn binnen eerstelijns zorg.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

training

Workshop: De coachende huisarts t.b.v. jaargesprekken

Doel

De huisarts ontwikkelt zich tot een coachende zorgverlener t.b.v. samen beslissen en de patiënt eigen regie te laten nemen.

Toelichting

In deze workshop wordt getraind in coachende vaardigheden, middels het toepassen van hulpmiddelen om coachende zorgverlening vorm te geven. De hulpmiddelen zijn:

Doelgroep(en)

Huisartsen

Validatie en effectiviteit

Niet van toepassing

Vorm

Workshop: 1 dagdeel
Optioneel: individuele coaching in de vorm van het bijwonen van enkele jaargesprekken met aansluitende coaching.

Waar te vinden?

Workshop: de coachende huisarts
Binnenkort op de website (per 1 april 2016): Academie voor de coachende professional

Kosten instrument

Mogelijkheid tot een offerte voor maatwerk specifiek op de vraag van de organisatie

Ontwikkeld door /contactpersoon

De training is een integratie van het door Dubois & van Rij ontwikkelde coachingsconcept en het materiaal ontwikkeld door Zuyd Hogeschool en de Universiteit Maastricht.
Contactpersoon: Karin Dubois – 0651250120

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016

methode

Doen en blijven doen, stappenreeks en persoonsgebonden factoren

Doel

Methode en training met als doel om zorgverleners te ondersteunen bij het motiveren van patiënten met een chronische ziekte om hun gezondheid te verbeteren. De module ‘Doen en Blijven Doen – zelfmanagement met hulp van de stappenreeks en de persoonsgebonden factoren’ heeft als doel zorgprofessionals houvast te bieden bij het doelgericht, gedragsgericht voorlichten en begeleiden bij gedragsverandering van hun patiënten: toewerken naar empowerment en zelfmanagement.

Toelichting

In ‘Doen en Blijven Doen’ wordt zelfmanagement benaderd vanuit fasen (de stappenreeks) en vanuit hoe de patiënt omgaat met gezondheidsgedrag (de persoonsgebonden factoren). De therapeut heeft een rol als coach en motivator, de patiënt is uiteindelijk de gedragsveranderaar.

  • De stappenreeks van voorlichting: openstaan, begrijpen, willen, kunnen, doen en blijven doen.
  • De persoonsgebonden factoren: demografische kenmerken, locus of control, stijlen van attributie, stress en stijlen van coping, emotionele gesteldheden, pijn en somatisatie.
  • E.e.a. wordt verduidelijkt aan de hand van casuïstiek.

Door het invullen van de vragenlijst wordt het gezondheidsgedrag van de patiënt in beeld gebracht; wat zijn manieren van denken, voelen, doen en welke gewoontes heeft hij in het omgaan met gezondheid. Hierdoor wordt het voor de hulpverlener veel duidelijker hoe hij de patiënt kan ondersteunen bij gedragsverandering en zelfmanagement. De stappenreeks en de persoonsgebonden factoren bieden een handvat voor voorlichting op maat: voorlichting die op de persoon en zijn doelen is afgestemd. Een gedragsverandering gericht op bevorderen van zelfmanagement en therapietrouw zal hierdoor eerder tot stand komen.

SeMaS (SelfManagement Screening)
In samenwerking met IQ-healthcare (Radboud Universiteit Nijmegen), DOH (De Ondernemende Huisarts) en Doen en Blijven Doen is een zelfmanagement-screeningsinstrument (Self Management Screening, SeMaS) ontwikkeld. In de SeMaS zijn opgenomen: de ernst van de ziekte, opleiding, demografische kenmerken, functionele status, (computer)vaardigheden, geschiktheid voor groepsinterventies, de mate van bereidheid voor zelfzorg. Wat betreft de persoonsgebonden factoren zijn de demografische kenmerken, locus of control, de eigen effectiviteit (van de stap willen), de sociale steun, de emotionele gesteldheden depressie en angst en de stijl van coping opgenomen.

Doelgroep(en)

Generiek: Mensen met één of meerdere chronische ziekten.
Zorgverleners: multidisciplinair: ketenpartners, huisartsen en POH

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd: meer informatie op de website Doen en blijven doen / onderzoek

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing in methode gewenst

Vorm

  • Methode (het boek over de methode Doen en Blijven Doen voor eerstelijns zorgverleners is medio 2018 vernieuwd)
  • Training: de basistraining bestaat uit 3 bijeenkomsten (avonden).

Waar te vinden?

Kosten instrument

Niet bekend

Ontwikkeld door /contactpersoon

Marieke van der Burgt (arts) en Frank Verhulst (psycholoog)

Organisaties die werken met methode / instrument

De Ondenemende Huisarts: DOH

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: augustus 2018

training

De coachende praktijkondersteuner – chronische zorg

Doel

De praktijkondersteuner ontwikkelt zich tot een coachende zorgverlener, die in staat is om samen met zijn patiënt te beslissen over doelen en acties voor de patiënt.

Toelichting

In deze training wordt getraind in coachende vaardigheden en het leren toepassen van hulpmiddelen om coachende zorgverlening vorm te geven. De hulpmiddelen zijn:

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Praktijkondersteuner

Validatie en effectiviteit

Niet van toepassing

Vorm

Training:

  1. Trainingsdag (2 dagdelen)
  2. Individuele coaching:
    De individuele begeleiding/coaching is in de vorm van het bijwonen van enkele consulten om vervolgens daarna te coachen op de individuele vraagstukken.
  3. E-coaching
  4. Terugkomdag (1 dagdeel)

Waar te vinden?

Training – De Coachende Praktijkondersteuner

Kosten instrument

Mogelijkheid tot een offerte voor maatwerk specifiek op de vraag van de organisatie

Ontwikkeld door /contactpersoon

De training is een integratie van het door Dubois & van Rij ontwikkelde coachingsconcept en het materiaal ontwikkeld door Zuyd Hogeschool en de Universiteit Maastricht.

Organisaties die werken met methode / instrument

Cohesie – huisartsenzorg – Venlo

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Achtergrond ZO!: interview Karin Dubois over methode en ervaringen

Feedback /quotes praktijkondersteuners die deelgenomen hebben aan de trainingen.

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: december 2017

vragenlijst

Utrechtse Proactrieve Coping Competentielijst (UPCC)

Doel

Dit instrument ondersteunt de zorgverlener/patiënt bij het verkrijgen van inzicht in de copingvaardigheden, d.w.z. of mensen beschikken over bepaalde vaardigheden die nodig zijn om succesvol te kunnen veranderen.

Toelichting instrument

Indien er uit de screening sterke aanwijzingen naar voren komen dat mensen nauwelijks in staat zijn zelf de regie te voeren wat betreft hun gezondheid, is dat een belangrijk aandachtspunt voor de verdere coaching

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Een vragenlijst met 21 vaardigheden waarbij patiënten aangeven in hoeverre ze beschikken over deze vaardigheden. De vragenlijst is gemakkelijk in te vullen ongeacht opleiding en leeftijd van de patiënt.
  • Score/uitkomst:
    Beantwoording vindt plaats op een vierpuntsschaal van niet vaardig (1) tot zeer vaardig (4).
    Op basis van de antwoorden wordt een totaalscore berekend van 1 tot en met 4 waarbij een hogere score duidt op een grotere mate van proactieve coping.
  • Benodigde tijd: inschatting 10 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd en betrouwbaar.
Meer informatie in het artikel: Het meten van proactieve copingvaardigheden

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Zie appendix bij artikel ‘Het meten van proactieve copingvaardigheden. Psychometrische eigenschappen van de Utrechtse Proactieve Coping Competentie lijst (UPCC)’

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door / contactpersoon

Mw. C. Bode

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

methode

ICF Gezondheidsprofiel

Doel

In kaart brengen van het gezondheidsprofiel en daarop van invloed zijnde factoren, zoals de fysieke mogelijkheden van de patiënt en belemmeringen als gevolg van zijn ziekte/aandoening, de individuele persoonskenmerken van de patiënt en de externe factoren (zoals familie en vrienden).

Toelichting instrument

ICF staat voor International Classification of Functioning, Disability and Health. De wereldgezondheidsorganisatie heeft een model ontwikkeld om de gezondheid van het individu te beschrijven (ICF model). Hiermee kunnen de activiteiten, de kennis, het gedrag en de omgevingsfactoren worden beschreven, die bij patiënten verschil kunnen maken. De ICF is een integratie van het medische en het sociale model. De eerste lijn kan gebruikmaken van deze elkaar aanvullende systemen.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    In het ICF schema staan per vakje een aantal vragen. Zorgverlener bespreekt tijdens consult verschillende aspecten met de patiënt.
  • Score/uitkomst:
    De antwoorden worden in het corresponderende vakje van een leeg formulier gezet. Vervolgens wordt bekeken welke relaties er bestaan tussen de vakjes en de opgeschreven antwoorden. Het geeft informatie die bruikbaar is bij het coachen en motiveren van de cliënt.
  • Benodigde tijd:
    Doornemen van de verschillende aspecten afhankelijk van de situatie van de patiënt: 20-30 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen
Jongeren

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd.
Het ICF is een internationaal geaccepteerd classificatiesysteem en sluit aan bij ICPC/ ICD-10

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instructie gewenst

Vorm

Formulier met schematische weergave van te inventariseren factoren

Waar te vinden?

Formulier ICF
Leidraad met voorbeeldvragen

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

WHO

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Handreiking: ‘Leefstijl en bewegen in de eerste lijn’. Een overzicht van succesvolle praktijkvoorbeelden die u kunt gebruiken om in uw praktijk zorgaanbod te ontwikkelen op het gebied van leefstijl en bewegen. De ICF is onderdeel van de werkwijze.
Zie bv blz 71: ICF-schema met voorbeeldvragen

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016