Berichten

vragenlijst

Utrechtse copinglijst (UCL)

Doel

Vragenlijst om te bepalen de wijze waarop iemand omgaat met problemen of stressvolle gebeurtenissen.

Toelichting instrument

De UCL bestaat uit 47 items verdeeld over zeven schalen: actief aanpakken, palliatieve reactie, vermijden, sociale steun zoeken, passief reactiepatroon, expressie van emoties en geruststellende gedachten. Alle items worden beoordeeld op een vierpuntsschaal: zelden of niet, soms, vaak, zeer vaak.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Het betreft een zelfrapportage-instrument. De vragenlijst kan individueel en groepsgewijs worden afgenomen, via de pen-en- papiermethode en digitaal
  • Score/uitkomst:
    De vragenlijst wordt gescoord met behulp van zeven sleutels of digitaal. Iedere ruwe schaalscore wordt omgezet op een vijf-punts-normeringsschaal lopend van ‘zeer laag’ tot ‘zeer hoog’.
  • Benodigde tijd:
    De afname duurt ca.15 minuten.

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen
Jongeren vanaf 14 jaar

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd: Effectief en betrouwbaar
Meer informatie: Meetinstrumenten zorg

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Specifieke eisen: Voorwaarden verbonden aan het gebruik van de vragenlijst door Pearson Assessment and Information: vereist kwalificatieniveau: B (TPT-B gecertificeerden, master (para)medische wetenschappen, master psychologie of (ortho)pedagogiek en hbo toegepaste psychologie).
Informatie of u in aanmerking komt om de test te mogen afnemen is op te vragen via mail: info-nl@pearson.com

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst opvraagbaar bij Pearson Assessment and Information B.V.

Kosten instrument

UCL Handleiding € 103,39
UCL Formulieren a 50 stuks € 74,07
UCL Sleutels (set a 7) € 65,61
Alle prijzen zijn exclusief BTW. Licentiekosten: € 1,20 per afname

Ontwikkeld doot / contactpersoon

info-nl@pearson.com

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

vragenlijst

SeMaS – Self Management Screening

Doel

In kaart brengen bij welke patiënten het zin heeft om in zelfmanagement te investeren en welke zelfmanagementinterventies geschikt zijn voor een bepaalde patiënt. Of iemand in staat is om zelf zijn behandeling te regisseren, hangt af van zijn psychische en fysieke gezondheid, vaardigheden en omgeving. De verwachting is dat mensen die met behulp van SeMaS worden ondersteund, actiever worden in het omgaan met hun ziekte en dat mensen die met SeMaS worden verwezen naar een zelfmanagementinterventie, deze succesvoller zullen doorlopen.

Het helpt praktijkondersteuners in kaart te brengen bij welke patiënten het zin heeft om in zelfmanagement te investeren en welke zelfmanagementinterventies geschikt zijn voor een bepaalde patiënt. Het brengt barrières voor zelfmanagement in kaart. Op basis daarvan zijn er grofweg drie groepen te onderscheiden:

  1. Zelfmanagement kansrijk zonder verdere interventie
  2. Zelfmanagement mogelijk na wegnemen barriere
  3. Zelfmanagement zeer (te?) moeilijk in dit stadium; Zelfmanagement ondersteuning als maatwerk, met name door eventuele barrières eerst weg te nemen.

Toelichting instrument

Een vragenlijst met 26 vragen in tien domeinen. totaal 27 items.
Subcategorieën: opleiding (1 item), belasting van de ziekte (1 item), beheersingsoriëntatie (3 items), eigen effectiviteit (2 items), sociale steun (1 item), copingstijl (9 items), angst (4 items), depressie (3 items) en vaardigheden (computer, groep en zelfverzorging) (3 items).

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Gesloten vragen in te vullen door patiënt thuis op papier of via internet.
    Patiënten kunnen de SeMaS-vragenlijst invullen via een link die zij van de zorgverlener krijgen.
  • Score/uitkomst:
    De uitslag, oftewel het patiëntprofiel, kan grafisch worden weergegeven in grotere of kleinere cirkels. Hoe groter de cirkels in het profiel, hoe meer de patiënt in staat zal zijn tot zelfmanagement.
  • Benodigde tijd:
    Invullen vragenlijst: 10-15 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing (achtergrond-informatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën): Items van de  SeMaS zijn gebaseerd op literatuur, focusgroepen met patiënten en professionals en op pilot onderzoek. Bevindingen literatuur (wat is belangrijk voor succesvol zelfmanagement) werden getoetst in focusgroepen. Health literacy werd wel als belangrijk beschouwd maar viel uiteindelijk af om lengte van vragenlijst te beperken.

Criterium validity: redelijk tot goed. Cronbach’s varieerde van .56 tot .87. Auteurs geven aan dat SeMaS een korte gevalideerde vragenlijst is die zicht geeft op barrières voor zelfmanagement die besproken moeten worden met een patiënt. Op die manier kan het bijdragen aan persoonsgerichte zorg en zelfmanagement ondersteuning op maat.

Gevalideerd bij patiënten met een chronische aandoening in de huisartsenpraktijken van Zorggroep DOH.
Artikel november 2015: Validation of Self-Management Screening (SeMaS), a tool to facilitate personalised counselling and support of patients with chronic diseases

Een recente evaluatiestudie van een RCT in 15 praktijken onder diverse groepen chronisch zieken (2016) liet zien dat het gebruik van de SeMaS niet leidde tot een hoger niveau van activatie of een verbetering in leefstijl maar wel tot meer zelfmonitoring en het gebruik van individuele zorgplannen stimuleerde.
Artikel mei 2016 British Journal of General Practice 2016: Effectiveness of personalised support for self-management in primary care: a cluster randomised controlled trial.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Voor praktijkondersteuners zijn een handleiding en een training ontwikkeld om hen te leren hoe ze de patiëntprofielen kunnen interpreteren en er samen met de patiënt mee aan de slag kunnen gaan.
Scholing: … een training ‘Self Management Screening voor beginners’, verzorgd door Nathalie Eikelenboom, interpreteren van patiëntenprofielen en hoe samen met de patiënt mee aan de slag (uitleg en rollenspellen).

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst: SeMaS_vragenlijst def
Handleiding: SeMaS_Handleiding_def

Contactpersoon

SeMaS is in  samenwerking ontwikkeld door onderzoeksafdeling IQ healthcare van RadboudUMC en de Zorggroep De Ondernemende Huisarts (DOH), met in de stuurgroep betrokkenheid van CZ en VGZ, Philips, Frank Verhulst (Doen en blijven doen) en Vilans.

Contactpersoon: Nathalie Eikelenboom

Organisaties die werken met methode / instrument

Zorggroep De Ondernemende Huisarts: bij patiënten met een chronische aandoening (diabetes, COPD, astma, CVRM)
Artikel: Persoonsgerichte zorg hoog op agenda DOH Zorggroep
Zorgorganisatie Eerste Lijn (ZEL): bij patiënten met  COPD en Diabetes

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Projectbeschrijving: SeMaS: een screeningsinstrument voor zelfmanagement
Artikel: Zelfmanagement op maat
Artikel: SeMaS biedt inzicht in zelfmanagementvaardigheden

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt: juli 2017 – informatie NIVEL inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning 2017  toegevoegd

'vragenlijst'

General Self-efficacy scale (GSE scale)

Doel

Meten hoe iemand in het algemeen omgaat met stressoren/moeilijke situaties in het leven. De General Self-Efficacy Scale gaat expliciet over iemands zelfvertrouwen dat zijn of haar acties verantwoordelijk zijn voor succesvolle uitkomsten oftewel dat men controle heeft over de eisen die de omgeving stelt. Inventariserende en evaluatieve vragenlijst.

Toelichting instrument

Het betreffen tien stellingen (optimistische ‘self-beliefs’) die vragen naar hoe men in het algemeen denkt en doet.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    De lijst bevat een korte invulinstructie. Het betreft gesloten vragen in te vullen door patiënt. De items worden gescoord op een vierpuntschaal van 1 (volledig onjuist) tot 4 (volledig juist).
  • Score/uitkomst:
  • Benodigde tijd:
    Een totaalscore wordt berekend door de scores van de items op te tellen, waarbij de som van de scores een range van 10-40 kan hebben. Gemiddelde score = 29. Een hogere score betekent meer self-efficacy. Een vuistregel is dat een totaalscore wordt berekend wanneer niet meer dan drie items ontbreken.
    Invullen vragenlijst: Ongeveer 5 minuten.

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd
Meer informatie: Meetinstrumenten zorg

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instrument direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst GSE-scale

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Teeuw B, Schwarzer R, Jerusalem M (1994)

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

'vragenlijst'

Samenwerken aan gezondheid (PIH-NL)

Doel

Inzicht verkrijgen in zelfmanagementgedrag van de patiënt. Zorgdragen dat de patiënt de zorg krijgt die goed bij hem past. Zorgverlener en patiënt bepalen gezamenlijk op welk gebied van zelfmanagement er ondersteuning gewenst is. Door herhaling van de vragenlijst na een bepaalde periode kan de eventuele vooruitgang gemeten worden. Een vragenlijst die zorgverleners en patiënten ondersteunt bij het in gang zetten en uitvoeren van zelfmanagement.

Toelichting instrument

Samen werken aan gezondheid is een vertaling van de Partners in Health Scale (PIH). De vragenlijst bestaat uit twaalf items die (domeinen van) zelfmanagement meten. De 12 items zijn onder te verdelen zijn in 4 schalen: kennis, omgaan met de gevolgen van een chronische ziekte, actieve rol in het consult en de mate waarin iemand in staat is zelf thuis klachten en symptomen te monitoren. Het geeft aan waar de sterke en zwakke punten van een persoon zitten op het gebied van zelfmanagement en waar dus ondersteuning en begeleiding nodig is. Op basis van de scores op de lijst wordt een aandachtspunt gekozen voor behandeling en op dit gebied worden persoonlijke doelen gesteld.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    De patiënt geeft op een 8-punts schaal ‘weinig tot veel’ aan wat het beste bij hem past. De vragenlijst wordt ingevuld voorafgaand aan het consult en later besproken.
  • Score/uitkomst:
    Een hogere score geeft aan dat men meer aan zelfmanagement doet
  • Benodigde tijd:
    Invullen vragenlijst: 5-10 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

De oorspronkelijke vragenlijst is gevalideerd en betrouwbaar.
Meer informatie: The internal consistency and construct validity of the partners in health scale: validation of a patient rated chronic condition self-management measure.

Tot nu toe is de vragenlijst in Nederland vooral gebruikt om de mate van zelfmanagementvaardigheden (zoals gepercipieerd door de patiënt) in kaart te brengen en minder als middel in de praktijk om de focus van zelfmanagementondersteuning te bepalen.

Recent (2016)  is de lijst gevalideerd voor gebruik bij patënten met COPD.
Zie artikel aug 2016: Construct Validity of the Dutch Version of the 12-Item Partners in Health Scale: Measuring Patient Self-Management Behaviour and Knowledge in Patients with Chronic Obstructive Pulmonary Disease

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instrument direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst Samenwerken aan gezondheid _PIH-NL

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Van oorsprong Australische vragenlijst wordt gebruikt in het ‘Flinders Programm of Chronic Care Self Management’ (CCSM) van de Flinders Human Behaviour & Health Research Unit. Dit programma bevat een set van generieke tools om zorgverleners en patiënten te ondersteunen bij het in gang zetten en uitvoeren van zelfmanagement. De vragenlijst is bedoeld om te kijken hoe iemand tegen zelfmanagement aankijkt. Daarna volgen instrumenten die helpen bij o.a. gezamenlijke doelen stellen, persoonlijke actieplannen, etc. Binnen dit programma is veel ervaring opgedaan met ondersteuning van mensen met een chronische ziekte bij hun zelfmanagement en  het bieden van zorg op maat.

De vragenlijst is vertaald en aangepast aan de Nederlandse situatie door medewerkers van het CBO en Vilans binnen het Landelijk Actieprogramma Zelfmanagement NPCF-CBO (LAZ).

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

methode

Pilotenmodel / handleiding pilotenkaart

Doel

Met behulp van het ‘pilotenmodel’ kan de zorgverlener samen met de patiënt bepalen wie welke rol heeft bij het in goede banen leiden van de diabetes, een gezamenlijke zorg voor patiënt én zorgverlener.

Toelichting instrument

Een tabel met typering van vier type patiënten: Passagier, Steward(ess), Co-piloot, Piloot.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    In een tabel is per type patiënt aangegeven hoe het ‘type’ patiënt herkent kan worden bij het observeren van het gedrag en hoe de observaties getoetst kunnen worden. Daarnaast geeft het per type patiënt handvatten tot motiveren van meer zelfregie, do’s, dont’s en valkuilen voor de zorgverlener.

Er worden 4 groepen onderscheiden elk met een andere mate tot mogelijkheden voor zelfregie:

  • Passagier:
    • Afwachtend
    • Neemt weinig tot geen initiatief in het gesprek en in diabetesmanagement
    • Stelt niet veel vragen
    • Ziet de ‘dokter’ nog als autoriteit
  • Steward(ess)
    • Stelt vragen als iets niet duidelijk is
    • Komt soms zelfs met eigen vragenlijst
    • Neemt eigen verantwoording in diabetes management maar alleen na instructie zorgverlener
  • Co-piloot
    • Komt zelf met een vragenlijst op consult, niet alleen ter verduidelijking maar ook met alternatieve therapieën of middelen
    • Is zelf actief op zoek ge- gaan naar informatie en actieve therapieën of middelen
    • Doet zelf kleine aanpassingen in zijn/haar therapie op basis van eigen meetwaarden en bevindingen analyse
  • Piloot
    • Verwacht vraaggerichte zorg
    • Komt zelf met een lijst van onderwerpen en behoeften naar het consult
    • Neemt zelf beslissingen over therapie na advies van zorgverlener in overweging te hebben genomen

Doelgroep(en)

Diabetes
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Nee

Informatie uit NIVEL inventarisatie:
Aanname is dat omgang met diabetes een gezamenlijke verantwoordelijkheid is voor patiënt en zorgverlener. Het vereist zelfregie van de patiënt maar niet iedereen is hier even goed toe in staat en moet hier dan ook gericht bij ondersteund worden.

Indeling in patiënttypen wordt gemaakt op basis van regieverhouding tussen patiënt en zorgverlener en is afhankelijk van veel factoren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan vaardigheden, zelfvertrouwen, kennis van de ziekte, klinische gegevens en de gezondheidstoestand.
NB! Lijkt erg op de PAM maar een vragenlijst om mensen gemakkelijk in te delen in één van de 4 typen ontbreekt hier. Moet op basis van klinische observatie.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Handleiding / handreiking

Waar te vinden?

Diabetes Vereniging Nederland

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door / contactpersoon

Diabetes Vereniging Nederland
Contactpersoon: Angela de Rooij-Peek

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

methode

Model ‘Van weerstand naar ‘gezonde’ eigen regie’

Doel

Generiek instrument gebaseerd op het model ‘Van weerstand naar ‘gezonde’ eigen regie’. Inschalen van de patiënt in 1 van de vier patiëntgroepen. Op basis van het model zijn ook de weerstanden van de patiënt te herkennen.

Toelichting instrument

Het patiëntmodel beschrijft vier patiëntprofielen, geeft handvatten voor bepaling van het patiëntprofiel en voor het aanpassen van de werkwijze van de zorgverlener op het type patiënt, inclusief het herkennen van weerstanden bij patiënten en zichzelf en deze functioneel om te buigen / in te zetten.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken
    Een vragenlijst van twintig vragen om eenvoudig en doeltreffend het patiëntprofiel van de patiënt te kunnen bepalen. De zorgverlener krijgt handvatten op basis van vragenlijst: wie is hij/zij, welk gedrag past hierbij, wat zijn de valkuilen, welke benadering en aanpak heeft de patiënt nodig om in beweging te komen en welk resultaat is te bereiken?
    De antwoorden hierop leiden tot één van de vier typologieën.
    Type 1 ‘ zelfbewust – autonoom’;
    Type 2 ‘zoekende’;
    Type 3 ‘weerstand’;
    Type 4 ‘ weinig bereidwillig om’.

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Het model ‘van weerstand naar gezonde regie’ is voortgekomen uit wetenschappelijk onderzoek van Bloem/Stalpers. De vragenlijst met twintig items is nog niet gevalideerd, maar wordt aan de hand van ervaringen uit de praktijk getoetst en bijgesteld (2016).

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing is gewenst. (zie ook …. op deze website)
Coaching/ trainingsprogramma voor zorgprofessionals is beschikbaar. Het door Dubois en Van Rij ontwikkelde coachingsconcept (zie hierboven) en het materiaal ontwikkeld door Zuyd Hogeschool en de Universiteit Maastricht (4-bollen model) geïntegreerd.

Training – De Coachende Praktijkondersteuner
De Coachende Zorgverlener

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Dubois en van Rij

Ontwikkeld door / contactpersoon

Karin Dubois

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

'vragenlijst'

Belangenlineaal: score vertrouwen en belangrijkheid

Doel

Inzicht verkrijgen in hoe belangrijk iemand het vindt om te veranderen en in welke mate die persoon denkt dat het gaat lukken.

Toelichting instrument

Formulier met een 10 puntsschaal ten aanzien van belangrijkheid en vertrouwen om te veranderen.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    De patiënt scoort op een schaal van 1 tot 10 hoe belangrijk het voor hem is om te veranderen. Op een tweede schaal van 1 tot 10 geeft de patiënt aan hoeveel vertrouwen hij/zij erin heeft dat dit gaat lukken al hij besluit te veranderen.
  • Score/uitkomst:
    Hiermee krijgt de zorgverlener een beeld of de cliënt: niet toe is aan veranderen, onzeker is over veranderen ofwel klaar is voor veranderen. Naar aanleiding van het cijfer dat iemand geeft aan belang en vertrouwen gaat het gesprek vervolgens verder, bijvoorbeeld door de vraag: ‘Waarom zit u op 4 en niet op 0’? of ‘Wat heeft u nodig om van een 5 naar een 6 te gaan?
  • Benodigde tijd:
    Invullen formulier: 2 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst in basisvaardigheden MI, coaching, verandertaal

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Nationaal Actieprogramma Diabetes (NAD):
Belangenlineaal: Score vertrouwen en belangrijkheid

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

‘Belangenlineaal wordt gebruikt in de Methode Motivational Interviewing

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016

'vragenlijst'

Ziekteperceptie vragenlijst IPQ-K / Illness Perception Questionnaire-Kort

Doel

Het in kaart brengen van de manier waarop mensen denken over hun klachten. Dit bepaalt mede de manier waarmee ze met hun lichaam omgaan en daarmee hun (dis)functioneren. Gedachten ten aanzien van een gezondheidsprobleem vormen de basis van ziektepercepties (de cognitieve en emotionele beleving van de ziekte) van de cliënt. Het geeft informatie die richtinggevend kan zijn voor de behandeling van de therapeut.

Toelichting instrument

Een vragenlijst met 9 vragen t.b.v. de inventarisatie van gedachten van patiënten over hun gezondheidsproblemen.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken: de patiënt beantwoordt voorafgaand aan het consult de vragen door een cijfer te omcirkelen van 0 – 10; 1 item heeft drie open antwoordmogelijkheden.Vragenlijst kan voor evaluatieve metingen worden ingezet.
  • Score/uitkomst: Er is geen score te berekenen.
  • Benodigde tijd: Invullen vragenlijst 4-5 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd en betrouwbaar.
Meer informatie op: Meetinstrument Zorg

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Gewenst is instructie voor afname vragenlijst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst IPQ-K

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

de Raaij EJ, et al.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016

'vragenlijst'

PAM (Patiënt Activation Measure)

Doel

De PAM (Patiënt Activation Measure) meet kennis, vaardigheden en vertrouwen in het kunnen managen van de eigen gezondheid of ziekte. De PAM is bedoeld om meer zicht te krijgen hoe en in welke mate de patiënt zelf van mening is dat hij in staat is om zijn gezondheid te verbeteren.

Toelichting instrument

De vragenlijst telt dertien uitspraken waarbij mensen op een vijfpuntsschaal moeten aangeven in hoeverre ze het eens zijn met deze uitspraken.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Patiënt uitnodigen om de vragenlijst in te vullen voorafgaand aan een consult. De huisarts / praktijkondersteuner kan op basis van de ingevulde vragenlijst het eerstvolgende consult voorbereiden.
  • Score/uitkomst:
    Op basis van de score op de PAM kunnen mensen worden ingedeeld in één van vier oplopende niveaus: van meer passieve patiënten die nauwelijks eigen regie ervaren (PAM 1) tot en met actieve patiënten die naar eigen zeggen hun ziekte en zorg goed kunnen en willen managen (PAM 4).
  • Benodigde tijd:
    Invullen van de vragenlijst 5 minuten / bespreking van de vragenlijst in een consult – 20 min

Aan het instrument is een gevalideerde interventie gekoppeld die zelfmanagementondersteuning op maat biedt afhankelijk van de score van een patiënt op de PAM. Zowel de PAM zelf als de interventie zijn niet vrij te gebruiken. Een licentie dient aangevraagd te worden bij Insignia Health. Hieraan zijn kosten verbonden.

Op basis van een totaalscore die loopt van 1 tot 100 kunnen mensen ingedeeld worden in vier niveaus van activatie. van meer passieve patiënten die nauwelijks eigen regie ervaren (PAM 1) tot en met actieve patiënten die naar eigen zeggen hun ziekte en zorg goed kunnen en willen managen (PAM 4). Hoe hoger het niveau –  hoe beter een persoon in staat is tot zelfmanagement.

Afhankelijk van het niveau van activatie wordt op een andere manier zelfmanagementondersteuning ingezet. Op niveau 1 zal dat vooral zijn om een patiënt te motiveren en te overtuigen van het belang van zelfmanagement, niveau twee richt zich op het aanbieden van kennis en leren van vaardigheden; op niveau drie wordt geleerd vaardigheden met stapjes in de praktijk te brengen en op niveau 4, waar patiënten goed in staat zijn tot zelfmanagement, wordt geleerd zelfmanagement ook vol te houden in moeilijke tijden, bijvoorbeeld bij achteruitgang in gezondheid.

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing (achtergrond-informatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën):

  • Gebaseerd op literatuur en interventieonderzoek;
  • ervaringen uit de praktijk;
  • gesprekken met patiënten.

Gevalideerd voor toepassing onder de Nederlandse bevolking, valide en betrouwbaar. PAM is vertaald in het Nederlands. De betrouwbaarheid en validiteit is goed. Onderzoek heeft aangetoond dat ondersteuning op maat, aansluitend bij de activatieniveaus leidt tot minder zorggebruik, daling in zorg gerelateerde kosten  en beter zelfmanagement bij mensen met diabetes en hart- en vaatziekten. Door ondersteuning op maat kunnen mensen ook groeien in hun rol als zelfmanager en van een lager niveau naar een hoger niveau gaan.

De PAM is in Nederland gebruikt als uitkomstmaat, bijvoorbeeld bij interventies waar de SEMAS werd ingezet om tot doelgroepsegmentatie te komen. Er zijn geen bestaande interventies bekend in Nederland voor zorg op maat waarbij de PAM wordt gebruikt om doelgroepen te onderscheiden. Wel is een dergelijke interventie in ontwikkeling voor mensen met diabetes (Astra Zeneca/ NIVEL).

Meer informatie: Artikel: BMC Public Health
Insignia Health

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instructie is gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Via Insignia Health

Kosten instrument

Aan de licentie zijn kosten verbonden (via Insignia).

Ontwikkeld door /contactpersoon

J. Rademakers, J. Nijman, L. van der Hoek, L.M. Heijmans en M. Rijke
De PAM is oorspronkelijk ontwikkeld door Judith Hibbard en vertaald en gevalideerd voor Nederland door het NIVEL (Prof. Jany Rademakers).

Organisaties die werken met methode / instrument

Zorggroep Dokterscoop

De PAM wordt in veel landen gebruikt om het niveau van patëntactivatie in kaart te brengen en de laatste jaren ook om interventies te ontwikkelen waarin zelfmanagementondersteuning wordt aangepast aan het niveau van zelfmanagementvaardigheden van een patiënt.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Rapport Nivel 2013: Minder zelfmanagementvaardigheden, dus meer zorggebruik?
Zie ook: blz 45-46: Meerwaarde van de PAM

Minder zelfmanagement leidt tot meer zorggebruik.
‘Diabetespatiënten die moeite hebben met ‘zelfmanagement’ gebruiken tussen de 1500 en 2000 euro per jaar meer aan zorg……’ lees meer

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

'vragenlijst'

Diabetes Management Self-Efficacy Scale (DMSES)

Doel

Het meten van iemands vertrouwen in zijn eigen mogelijkheden of competenties t.a.v. de zorgactiviteiten. Het gaat om zelfzorgactiviteiten van diabetes type 2-patiënten die nodig zijn om met diabetes om te gaan: voeding, medicatie, beweging, voetcontrole, bloedsuikercontrole en verhelpen hypo/hyper. De DMSES meet twee dimensies van self-efficacy: zekerheid en moeilijkheidsgraad. (Self-efficacy: eigen effectiviteit of waargenomen competentie).

Toelichting instrument

De DMSES is een zelfrapportage-instrument. Het gaat om de self-efficacy op het moment van afname. Het instrument bevat 20 items waarop de patiënt op vijfpunt Likert schaal van waarschijnlijk niet (1) t/m zeker wel (5), kan scoren in hoeverre hij in staat (self-efficacy) is bepaalde acties uit te voeren.
Daarnaast bevat de Nederlandse versie van het instrument nog tien algemene vragen (geslacht, leeftijd, enz.) die optioneel kunnen worden gesteld.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    In het instrument is een korte invulinstructie opgenomen. De vragenlijst kan voorafgaand aan het consult door de patiënt worden ingevuld. Voorwaarde is dat de persoon alleen, zonder hulp van anderen de vragen invult.
  • Score/uitkomst:
    Er zijn twee manieren om met de scores van het instrument om te gaan:
    1. Gemiddelde score berekenen per item en kijken of de gemiddelde score is toegenomen na verloop van tijd (voor- en nameting);
    2. De scores van alle items bij elkaar optellen, dus werken met de totaalscore van de lijst en daarmee op individueel niveau kijken wat de veranderingen zijn tussen voor- en nameting, dan wel de gemiddelde totaalscore op groepsniveau vergelijken tussen voor- en nameting.
  • Benodigde tijd: Vragenlijst invullen duurt 5 minuten

Doelgroep(en)

Diabetes type 2 (die geen insuline gebruiken)
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Verschillende anderstalige versies zijn gevalideerd en betrouwbaar.
Meer informatie op: Meetinstrumenten Zorg
Nog niet gepubliceerd artikel m.b.t. verdere validatie Diabetes Management Self-Efficacy Scale:
Opvraagbaar bij J.J. van der Bijl, Hogeschool Inholland.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Kosten instrument

Gratis

Waar te vinden?

Vragenlijst DMSES

Ontwikkeld door / contactpersoon

J.J. van der Bijl, Hogeschool Inholland

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016