Berichten

'vragenlijst'

PAM (Patiënt Activation Measure)

Doel

De PAM (Patiënt Activation Measure) meet kennis, vaardigheden en vertrouwen in het kunnen managen van de eigen gezondheid of ziekte. De PAM is bedoeld om meer zicht te krijgen hoe en in welke mate de patiënt zelf van mening is dat hij in staat is om zijn gezondheid te verbeteren.

Toelichting instrument

De vragenlijst telt dertien uitspraken waarbij mensen op een vijfpuntsschaal moeten aangeven in hoeverre ze het eens zijn met deze uitspraken.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Patiënt uitnodigen om de vragenlijst in te vullen voorafgaand aan een consult. De huisarts / praktijkondersteuner kan op basis van de ingevulde vragenlijst het eerstvolgende consult voorbereiden.
  • Score/uitkomst:
    Op basis van de score op de PAM kunnen mensen worden ingedeeld in één van vier oplopende niveaus: van meer passieve patiënten die nauwelijks eigen regie ervaren (PAM 1) tot en met actieve patiënten die naar eigen zeggen hun ziekte en zorg goed kunnen en willen managen (PAM 4).
  • Benodigde tijd:
    Invullen van de vragenlijst 5 minuten / bespreking van de vragenlijst in een consult – 20 min

Aan het instrument is een gevalideerde interventie gekoppeld die zelfmanagementondersteuning op maat biedt afhankelijk van de score van een patiënt op de PAM. Zowel de PAM zelf als de interventie zijn niet vrij te gebruiken. Een licentie dient aangevraagd te worden bij Insignia Health. Hieraan zijn kosten verbonden.

Op basis van een totaalscore die loopt van 1 tot 100 kunnen mensen ingedeeld worden in vier niveaus van activatie. van meer passieve patiënten die nauwelijks eigen regie ervaren (PAM 1) tot en met actieve patiënten die naar eigen zeggen hun ziekte en zorg goed kunnen en willen managen (PAM 4). Hoe hoger het niveau –  hoe beter een persoon in staat is tot zelfmanagement.

Afhankelijk van het niveau van activatie wordt op een andere manier zelfmanagementondersteuning ingezet. Op niveau 1 zal dat vooral zijn om een patiënt te motiveren en te overtuigen van het belang van zelfmanagement, niveau twee richt zich op het aanbieden van kennis en leren van vaardigheden; op niveau drie wordt geleerd vaardigheden met stapjes in de praktijk te brengen en op niveau 4, waar patiënten goed in staat zijn tot zelfmanagement, wordt geleerd zelfmanagement ook vol te houden in moeilijke tijden, bijvoorbeeld bij achteruitgang in gezondheid.

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing (achtergrond-informatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën):

  • Gebaseerd op literatuur en interventieonderzoek;
  • ervaringen uit de praktijk;
  • gesprekken met patiënten.

Gevalideerd voor toepassing onder de Nederlandse bevolking, valide en betrouwbaar. PAM is vertaald in het Nederlands. De betrouwbaarheid en validiteit is goed. Onderzoek heeft aangetoond dat ondersteuning op maat, aansluitend bij de activatieniveaus leidt tot minder zorggebruik, daling in zorg gerelateerde kosten  en beter zelfmanagement bij mensen met diabetes en hart- en vaatziekten. Door ondersteuning op maat kunnen mensen ook groeien in hun rol als zelfmanager en van een lager niveau naar een hoger niveau gaan.

De PAM is in Nederland gebruikt als uitkomstmaat, bijvoorbeeld bij interventies waar de SEMAS werd ingezet om tot doelgroepsegmentatie te komen. Er zijn geen bestaande interventies bekend in Nederland voor zorg op maat waarbij de PAM wordt gebruikt om doelgroepen te onderscheiden. Wel is een dergelijke interventie in ontwikkeling voor mensen met diabetes (Astra Zeneca/ NIVEL).

Meer informatie: Artikel: BMC Public Health
Insignia Health

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instructie is gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Via Insignia Health

Kosten instrument

Aan de licentie zijn kosten verbonden (via Insignia).

Ontwikkeld door /contactpersoon

J. Rademakers, J. Nijman, L. van der Hoek, L.M. Heijmans en M. Rijke
De PAM is oorspronkelijk ontwikkeld door Judith Hibbard en vertaald en gevalideerd voor Nederland door het NIVEL (Prof. Jany Rademakers).

Organisaties die werken met methode / instrument

Zorggroep Dokterscoop

De PAM wordt in veel landen gebruikt om het niveau van patëntactivatie in kaart te brengen en de laatste jaren ook om interventies te ontwikkelen waarin zelfmanagementondersteuning wordt aangepast aan het niveau van zelfmanagementvaardigheden van een patiënt.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Rapport Nivel 2013: Minder zelfmanagementvaardigheden, dus meer zorggebruik?
Zie ook: blz 45-46: Meerwaarde van de PAM

Minder zelfmanagement leidt tot meer zorggebruik.
‘Diabetespatiënten die moeite hebben met ‘zelfmanagement’ gebruiken tussen de 1500 en 2000 euro per jaar meer aan zorg……’ lees meer

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

'vragenlijst'

Diabetes Management Self-Efficacy Scale (DMSES)

Doel

Het meten van iemands vertrouwen in zijn eigen mogelijkheden of competenties t.a.v. de zorgactiviteiten. Het gaat om zelfzorgactiviteiten van diabetes type 2-patiënten die nodig zijn om met diabetes om te gaan: voeding, medicatie, beweging, voetcontrole, bloedsuikercontrole en verhelpen hypo/hyper. De DMSES meet twee dimensies van self-efficacy: zekerheid en moeilijkheidsgraad. (Self-efficacy: eigen effectiviteit of waargenomen competentie).

Toelichting instrument

De DMSES is een zelfrapportage-instrument. Het gaat om de self-efficacy op het moment van afname. Het instrument bevat 20 items waarop de patiënt op vijfpunt Likert schaal van waarschijnlijk niet (1) t/m zeker wel (5), kan scoren in hoeverre hij in staat (self-efficacy) is bepaalde acties uit te voeren.
Daarnaast bevat de Nederlandse versie van het instrument nog tien algemene vragen (geslacht, leeftijd, enz.) die optioneel kunnen worden gesteld.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    In het instrument is een korte invulinstructie opgenomen. De vragenlijst kan voorafgaand aan het consult door de patiënt worden ingevuld. Voorwaarde is dat de persoon alleen, zonder hulp van anderen de vragen invult.
  • Score/uitkomst:
    Er zijn twee manieren om met de scores van het instrument om te gaan:
    1. Gemiddelde score berekenen per item en kijken of de gemiddelde score is toegenomen na verloop van tijd (voor- en nameting);
    2. De scores van alle items bij elkaar optellen, dus werken met de totaalscore van de lijst en daarmee op individueel niveau kijken wat de veranderingen zijn tussen voor- en nameting, dan wel de gemiddelde totaalscore op groepsniveau vergelijken tussen voor- en nameting.
  • Benodigde tijd: Vragenlijst invullen duurt 5 minuten

Doelgroep(en)

Diabetes type 2 (die geen insuline gebruiken)
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Verschillende anderstalige versies zijn gevalideerd en betrouwbaar.
Meer informatie op: Meetinstrumenten Zorg
Nog niet gepubliceerd artikel m.b.t. verdere validatie Diabetes Management Self-Efficacy Scale:
Opvraagbaar bij J.J. van der Bijl, Hogeschool Inholland.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Kosten instrument

Gratis

Waar te vinden?

Vragenlijst DMSES

Ontwikkeld door / contactpersoon

J.J. van der Bijl, Hogeschool Inholland

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016

'vragenlijst'

Vertrouwen in Diabetes Zelfzorg vragenlijst (VDZ) / Confidence in Diabetes Self-Care-CIDS)

Doel

Het meten van de mate van vertrouwen die diabetespatiënten type 1 hebben in dat ze diabetes specifieke zelfzorgactiviteiten kunnen uitvoeren (self-efficacy). Het gaat om de mate waarin men denkt dat men in staat is de activiteit uit te voeren en niet of men het daadwerkelijk doet.

Toelichting instrument

De VDZ/CIDS is een zelfrapportage-instrument. De vragenlijst bevat totaal 20 items c.q.gedragsbeschrijvingen volgend op de uitspraak “Ik denk dat ik in staat ben om…”. Items zijn verdeeld over 6 domeinen: emotionele problemen, angst voor glucosetekort, zelfvertrouwen, bezorgdheid/angst, depressie, zelfzorg gedrag. Per item scoort de patiënt op een 5-punts Likert schaal van 1 (nee, dat kan ik zeker niet) tot 5 (ja, dat kan ik zeker).

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    In het instrument is een korte invulinstructie opgenomen, de persoon moet alleen, zonder hulp van anderen, de vragen invullen.
  • Score/uitkomst:
    De totaalscore wordt berekend door de scores op alle items te sommeren en vervolgens te transformeren tot een schaal van 0-100. Hogere scores betekenen meer zelfvertrouwen
  • Benodigde tijd: ongeveer 4-7 minuten voor 20 items

Doelgroep(en)

Diabetes type 1
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd en betrouwbaar.
Meer informatie op: Meetinstrumenten Zorg
The confidence in diabetes self-care scale: psychometric properties of a new measure of diabetes-specific self-efficacy in Dutch and US patients with type 1 diabetes

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instrument is direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst: Meetinstrumenten Zorg
VUmc: Vertrouwen in Diabetes Zelfzorg (VDZ)

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

van der Ven NC, Weinger K, Yi J, Pouwer F, Adèr H, van der Ploeg HM, Snoek FJ (2003)

Organisaties die werken met methode / instrument

De vragenlijst voor volwassenen wordt voornamelijk in onderzoekssetting gebruikt.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016

'vragenlijst'

The Summary of Diabetes Self-Care Activities Measure (SDSCA)

Doel

Een vragenlijst die zorgverleners en patiënten met diabetes type 2 ondersteunt bij inzicht krijgen in hun mate van zelfzorg in de afgelopen 7 dagen.

Toelichting instrument

Het is een zelfrapportage-instrument. Het betreft 11 vragen over uw diabetes zelfzorg activiteiten in de afgelopen 7 dagen, betreffende vijf aspecten die terug komen in de zorg rondom diabetes: voeding, lichamelijke inspanning, testen van bloedsuiker, voetverzorging en roken. Het zijn gesloten vragen: Hoe vaak in de afgelopen 7 dagen heeft u ……: Het gaat in de lijst bijvoorbeeld om de mate waarin iemand zijn bloedsuiker controleert of gezonde voeding kiest.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    In het instrument is een korte invulinstructie opgenomen. De persoon moet alleen, zonder hulp van anderen de vragen invullen.
  • Score/uitkomst:
    Instructie voor de berekening van de score is opgenomen in de vragenlijst. In principe wordt geen totaalscore berekend, elk item wordt afzonderlijk bekeken.
  • Benodigde tijd: Enkele minuten

Doelgroep(en)

Diabetes type 2
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd.
Uitgebreide toelichting: Meetinstrumenten Zorg

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst SDSCA

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Zie Meetinstrumenten blz 1

Organisaties die werken met methode / instrument

Vragenlijst is gebruikt in een onderzoek van het Nivel: ‘Werken aan zelfmanagement met een individueel zorgplan
Evaluatie onder patiënten met diabetes mellitus type 2′.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016

'vragenlijst'

PHQ-9 / Patiënt Health Questionaire-9 / Patiënten gezondheidsvragenlijst-9

Doel

Bij verdenking op depressieve klachten in kaart brengen de mate van aanwezigheid van de gevoelens van depressie. De lijst is niet geschikt om de diagnose depressieve klachten of depressie te stellen; dit vergt aanvullende diagnostiek. Het is een verkorte versie van de Patiënt Health Questionnaire , waarbij enkel de DSM IV criteria voor depressie worden nagevraagd.

Toelichting instrument

De PHQ-9 vragenlijst bestaat uit 9 vragen over de ernst van depressieve klachten aan de hand van de DSM IV criteria waarbij maximaal 27 punten gescoord wordt.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Neem de vragenlijst samen de patiënt door of laat de patiënt het vooraf zelf invullen.
  • Score/uitkomst: Hoe hoger de score hoe groter de aanwijzingen voor depressieve klachten. Een score van 10 of hoger wordt door de ontwikkelaars gezien als een sterke aanwijzing voor klinisch relevante depressieve klachten.
  • Benodigde tijd: Invullen van de vragenlijst is 3-5 minuten.

Doelgroep(en)

Generiek
Psychisch welbevinden
Diabetes
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd.
Bewezen geschiktheid voor mensen met type 1 of type 2 diabetes.
Opgenomen in:  NDF Richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten
Opgenomen in: NHG standaard Depressie – tweede herziening; Zie noot 24: Vragenlijsten en ernstschalen: 4DKL, BDI-II en PHQ-9

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing is gewenst gericht op het herkennen van depressieve klachten, omgaan met signaleringsvragenlijsten, communicatie/ counselingsvaardigheden en inzicht in de verwijsmogelijkheden.

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

De PHQ-9 vragenlijst
PHQ-vragenlijst in de bijlage Signaleringsvragenlijsten bij diabetes en depressieve klachten – NDF

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkeld in de VS voor huisartspraktijk/algemene bevolking (1999)

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Informatie in:
Evaluatierapport proefimplementatie richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten bij DM, hoofdstuk 4
Handreiking implementatie: Richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten bij mensen met diabetes
Artikel: Diabetes en depressie: wat doen we ermee? Tijdschrift voor praktijkondersteuning 2014, nummer 3:72-74

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016

'vragenlijst'

Beweegscore: Motivatie tot bewegen meten

Doel

De beweegscore geeft een indicatie voor het huidige beweegniveau en de motivatie om hierin een verandering te realiseren.

Toelichting instrument

Formulier met vijf stellingen over het huidige lichamelijke beweegpatroon.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Voorafgaand aan het consult wordt patiënt gevraagd de stelling te omcirkelen die op dit moment het meest op de eigen situatie van toepassing is. In een consult in de huisartsenpraktijk wordt de beweegscore besproken en verdere afspraken gemaakt.
  • Score/uitkomst:
    De beweegscore geef inzicht in:
    1. De hoeveelheid beweging van de cliënt per week (score 1: weinig – score 5: voldoende);
    2. De motivatie van de cliënt (score 1: laag – score 5: hoog).
  • Benodigde tijd: …

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

NISB – Beweegkuur

Organisaties die werken met methode / instrument

Organisaties waar de Beweegkuur is geïmplementeerd.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: 28 januari 2016

'vragenlijst'

WHO-5 Vragenlijst – Five Item Well Being Index

Doel

Een signaleringsvragenlijst voor depressieve klachten. Meten van het psychische welzijn over de afgelopen twee weken. De uitkomst van een vragenlijst is geen diagnose, maar kan een verdenking opleveren van depressieve klachten.

Toelichting instrument

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    De WHO-5 vragenlijst bestaat uit 5 vragen over het welbevinden. De patiënt wordt verzocht voor iedere uitdrukking aan te geven welke het beste weergeeft hoe hij/zij zich heeft gevoeld tijdens de laatste twee weken.
  • Score/uitkomst:
    Hoe hoger de score hoe kleiner de aanwijzingen voor een sombere stemming of depressieve klachten.
  • Benodigde tijd:
    Een korte vragenlijst met een invultijd van 1-2 minuten.

Doelgroep(en)

Generiek
Psychisch welbevinden
Diabetes
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd en betrouwbaar.
Bewezen geschiktheid voor mensen met diabetes type 1 of type 2.
Opgenomen in richtlijn ‘Signalering en monitoring van depressieve klachten’ – Nederlandse Diabetes Federatie

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Gewenst is een training of nascholing gericht op het herkennen van depressieve klachten, omgaan met signaleringsvragenlijsten, communicatie/ counselings-vaardigheden en inzicht in de verwijsmogelijkheden.

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Zorgstandaard Diabetes van de Nederlandse Diabetes Federatie: (zie blz. 3)
WHO-5 vragenlijst

Kosten instrument

Gratis

Organisaties die werken met methode / instrument

VUmc – Amsterdam

Contactpersoon

  1. Mw M. de Wit: M.dewit@vumc.nl en/of
  2. Mw. M.H.E. Hogenelst: mhe.hogenelst@vumc.nl

Organisaties die werken met methode / instrument

Meerdere huisartsenpraktijken
VUmc

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Informatie in:
Evaluatierapport proefimplementatie richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten bij DM, hoofdstuk 4

Handreiking implementatie: Richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten bij mensen met diabetes

Artikel: Tijdschrift voor praktijkondersteuning 2014, nummer 3:72-74:
Diabetes en depressie: wat doen we ermee?

VUmc heeft goede ervaringen met het gebruik van de WHO-5 bij adolescenten.

 

 

Gepubliceerd op: 28 januari 2017