Berichten

patientprofiel

Distress-screener en patientprofielkaart-screening

 Doel

Screening voor distress en uitgebreidere probleeminventarisatie (patiëntprofielkaart) bij chronisch somatische aandoeningen

Toelichting instrument

Het distress-screeningsinstrument (A) (in combinatie met of zonder cognitieve gedragsfactoren) leidt tot een korte en eenvoudige screening van patiënten die risico lopen op aanpassingsproblemen en potentieel baat hebben bij een cognitieve gedragstherapeutische behandeling.

Het bredere screeningsinstrument (B) biedt een (digitale) patiëntprofielkaart met automatische scoring, waarin op een inzichtelijke manier de belangrijkste functioneringsgebieden en potentiële kwetsbaarheidsfactoren in kaart kunnen worden gebracht en waarin ook het patiëntenperspectief is meegenomen. Op de patiëntprofielkaart wordt per domein de mate van ‘at risk’ zijn weergegeven via een kleur op een continuüm van groen naar rood, waarbij de specifieke subdomeinen kunnen worden weergegeven door op het domein te klikken. Ook kunnen de exacte scores in beeld worden gebracht en het verloop van het functioneren over de tijd/in vergelijking met de vorige meting. Hierdoor kan in 1 oogopslag gezien worden in welke domein(en) problemen zijn bij deze patiënt en kan indien nodig worden doorgeklikt om te zien op welke subdomeinen de problemen vooral bestaan. Hieraan kan een stroomdiagram met acties van de behandelaar gekoppeld worden, waarmee in combinatie met de eigen prioriteiten van de patiënt doelen kunnen worden geformuleerd waar de patiënt aan kan werken en verwijsopties staan genoemd variërend van vinger-aan-de-pols houden tot verwijzing naar (online) cognitieve gedragstherapie.

Bij de distress-screening (A) worden 2 subgroepen onderscheiden: ‘at risk’ en ‘niet at risk’.
Bij de patiëntprofielkaart-screening (B) worden 3 subgroepen onderscheiden: ‘at risk’, ‘enigszins at risk’ en ‘niet at risk’ per gemeten domein. Daarbinnen is verder onderscheid mogelijk naar de diverse subdomeinen en kan inzicht worden verkregen in de precieze scores op de vragenlijsten.

  • A: Voor de screening van distress wordt gebruik gemaakt van de negatieve stemming en angstschalen van de:
    • Invloed van Reuma op Gezondheid en Leefwijze (IRGL) of
    • Invloed van Huidaandoeningen op het Dagelijks  Leven (IHDL)
    • Daarnaast worden cognitief gedragsmatige factoren meegenomen, zoals ziektecognities (ZCL), coping (UCL) en sociale steun (IRGL, IHDL).
  • B: Voor het screeningsinstrument worden de volgende ziektegenerieke vragenlijsten gebruikt als (mogelijke) invulling van de domeinen:
    • kwaliteit van leven (RAND-36),
    • lichamelijke symptomen (VAS pijn-jeuk-vermoeidheid en CIS-vermoeidheid),
    • distress (HADS),
    • sociaal functioneren (sociale steun, ISR; sociale kwetsbaarheid: IPSM),
    • therapietrouw (MMAS) en
    • ziektecognities/coping (neuroticisme, EPQ; acceptatie, hulpeloosheid, ZCL) + patientprioriteiten voor verbetering (top 3 uit lijst met mogelijke probleemgebieden).

Voor meer informatie over het toepassen van de instrumenten: Aanvullende informatie toepassing instrument Distress

Doelgroep(en)

Generiek
Tot op heden ontwikkeld/gebruikt voor reumatische aandoeningen (reumatoïde artritis, fibromyalgie), dermatologische aandoeningen (psoriasis) en nieraandoeningen (dialysepatiënten, nierdonoren).
De IRGL en IHDL worden bij verschillende reumatische en dermatologische patiëntengroepen afgenomen. De ZCL wordt bij een groot aantal chronische zieken en/of mensen met langdurige beperkingen afgenomen.

Validatie en effectiviteit

De distress-screening (met of zonder combinatie van de cognitieve gedragsfactoren) (A) is onder meer toegepast in de volgende publicaties:

  • Evers, A.W.M., Kraaimaat, F.W., van Riel, P.L.C.M., & de Jong, A.J.L. (2002). Tailored cognitive-behavioral therapy in early rheumatoid arthritis for patients at risk: A randomized controlled trial. Pain, 100, 141-153.
  • Koulil, S. van, van Lankveld, W., Kraaimaat, F.W., van Helmond, T., Vedder, A., van Hoorn, H., Donders, R., de Jong, A.J., Haverman, J.F., Korff, K.J., van Riel, P.L., Cats, H.A., & Evers, A.W. (2010). Tailored cognitive-behavioral therapy and exercise training for high-risk fibromyalgia patients. Arthritis & Rheumatism –  Arthritis Care & Research, 10, 1377-1385.
  • Van Beugen et al. (2016). Tailored therapist-guided internet-based cognitive behavioral treatment for psoriasis: a randomized controlled trial. Psychotherapy and Psychosomatics (in press).
  • Ferwerda et al. (2016). A tailored guided internet-based cognitive-behavioral intervention for patients with rheumatoid arthritis: A randomized controlled trial. Manuscript under review.

Over het screeningsinstrument ten behoeve van de patiëntprofielkaart zijn meerdere publicaties in voorbereiding; deze zullen naar verwachting in 2016 of 2017 gepubliceerd worden.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Vragenlijsten

Waar te vinden?

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Prof.dr. Andrea W.M. Evers & Dr. Henriët van Middendorp;
Universiteit Leiden, Faculteit Sociale Wetenschappen, sectie Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie

Achtergrondinformatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën
Screening van ‘at risk’ groepen is onderdeel van een personalized healthcare benadering, welke is gebaseerd op het idee dat het aanbieden van standaardbehandelingen aan iedereen leidt tot geringe effecten bij een subgroep van de patiënten. Door een interventie alleen aan te bieden aan een groep die risico loopt op het ontwikkelen van aanpassingsproblemen is de efficiëntie van behandelingen te verhogen en zijn de kosten te verlagen. Bovendien is door screening van de belangrijkste probleemgebieden en de individuele kracht- en kwetsbaarheidsfactoren van de persoon een behandeling te tailoren op het individu, wat is aangetoond te leiden tot sterkere en langer aanhoudende effecten dan de ‘one size fits all’ benadering. Hierover is een Case Management-artikel geschreven in Psychotherapy and Psychosomatics (2014), getiteld ‘Incorporating biopsychosocial characteristics into personalized healthcare: A clinical approach’.  De specifieke ontwikkeling van de patiëntprofielkaart is gebaseerd op eigen prospectief en experimenteel onderzoek bij verschillende chronische somatische aandoeningen (o.a. Evers et al., 2003, Koulil et al., 2011).

Voor de ontwikkeling van de bredere patiëntprofielkaarten in o.a. de nierpopulatie is een benadering gekozen, waarbij in grote cohorten in kaart is gebracht welke psychosociale variabelen voorspellend waren voor kwaliteit van leven op langere termijn; deze zijn vervolgens in de patiëntprofielkaart geïncludeerd.

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

vragenlijst

Tailored Adherence and Self-Management Abilities (TASMAN)

Doel

De vragenlijst geeft een snel inzicht voor patiënt en zorgverlener of patiënt in staat is tot zelfmanagement en welk aspect (coping of self-effiacy) verbeterd dient te worden.
De TASMAN vragenlijst bestaat uit twee componenten/ denkbeelden over de eigen rol in gezondheid: Self-effiacy en coping. Deze zijn gekozen omdat dit beïnvloedbaar gedrag is. Patiënten die wel en niet in staat zijn tot zelfmanagement.

Toelichting instrument

Het instrument is gebaseerd op de (General Self-efficacy scale) en UPCC (Utrecht Proactive Coping Competencies). De vragen uit deze lijsten die het best correleerde met de SMAS-30 (self-Management Ability Scale) werden geselecteerd en vormen de TASMAN vragenlijst

Doelgroep(en)

COPD

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing: Zelfregulatiemodel van Howard Leventhal en sociale-cognitie theorie van Bandura vormen de theoretische basis. Vooral bedoeld om adherence te verbeteren.

Gevalideerd bij mensen met COPD.
In een vervolgonderzoek zal dit instrument ook gevalideerd worden bij astma en diabetespatiënten. Dit is nog in ontwikkeling. Het is de bedoeling dat in vervolgonderzoek een afkappunt vastgesteld wordt die de patiënt in ‘goed/slecht’ zelfmanagement verdeeld, gebaseerd op de score in de TASMAN vragenlijst.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

TASMAN vragenlijst

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

TASMAN ontwikkeld door Boehringer Ingelheim.
Contactpersoon: Maarten Voorhaar

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

vragenlijst

ICF-Primary Care (ICF-PC)

Doel

Een instrument waarmee huisartsenpraktijken informatie over het functioneren van een patiënt kunnen achterhalen en complementair aan de medische gegevens in hun ICT-systeem kunnen vastleggen.

Toelichting instrument

De ICF- PC vragenlijst is op basis van de ICF (classificatiesyteem) opgesteld.  Aan de hand van de vragenlijst kan het functioneren en participeren van mensen met een of meerdere chronische ziekten in kaart worden gebracht. De vragenlijst bestaat uit 4 algemene vragen, 13 vragen over functies (geheugen, energie, slapen ed), 5  vragen over in en rond het huis (wassen, eten – drinken), 5 vragen over voorzieningen en hulpmiddelen, 25 vragen over sociale contacten en steun, 5 vragen over werk en vrijwilligerswerk, 9 vragen over persoonlijke eigenschappen en opvattingen en 6 vragen over opvattingen over gezondheid en ziekte.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Een vragenlijst over allerlei onderwerpen in het dagelijks leven. De vragenlijst gaat over onderwerpen die normaal gesproken niet aan bod komen tijdens de reguliere controle. De patiënt kan thuis digitaal de  vragenlijst invullen.
  • Score/uitkomst: Met behulp van kleuren wordt aangegeven hoe de vragen beantwoord zijn (groen, oranje, rood, wit). De oranje en rode onderwerpen zijn mogelijk onderwerpen die de patiënt met de zorgverlener wil bespreken.
  • Benodigde tijd:
    Invullen van de vragenlijst: inschatting 20 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Bredere uitrol en onderzoek naar de effectiviteit loopt (2015).
Een van de vraagstellingen voor een effectiviteitsonderzoek in een volgende fase is of de exploratie van het GG-domein en het stellen van doelen op GG-gebied een determinant is voor het ziektebeloop en voor de klachtbeleving.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Bijlage 1 Eindrapportage_ICF_PC

Kosten instrument

Niet bekend

Ontwikkeld door / contactpersoon

Ontwikkeld door: academisch netwerk huisartspraktijken NMP en Vilans met financiële ondersteuning van VGZ.
In 2015 is een ICF-Primary Care (ICF-PC) ter beschikking gekomen.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

vragenlijst

SeMaS – Self Management Screening

Doel

In kaart brengen bij welke patiënten het zin heeft om in zelfmanagement te investeren en welke zelfmanagementinterventies geschikt zijn voor een bepaalde patiënt. Of iemand in staat is om zelf zijn behandeling te regisseren, hangt af van zijn psychische en fysieke gezondheid, vaardigheden en omgeving. De verwachting is dat mensen die met behulp van SeMaS worden ondersteund, actiever worden in het omgaan met hun ziekte en dat mensen die met SeMaS worden verwezen naar een zelfmanagementinterventie, deze succesvoller zullen doorlopen.

Het helpt praktijkondersteuners in kaart te brengen bij welke patiënten het zin heeft om in zelfmanagement te investeren en welke zelfmanagementinterventies geschikt zijn voor een bepaalde patiënt. Het brengt barrières voor zelfmanagement in kaart. Op basis daarvan zijn er grofweg drie groepen te onderscheiden:

  1. Zelfmanagement kansrijk zonder verdere interventie
  2. Zelfmanagement mogelijk na wegnemen barriere
  3. Zelfmanagement zeer (te?) moeilijk in dit stadium; Zelfmanagement ondersteuning als maatwerk, met name door eventuele barrières eerst weg te nemen.

Toelichting instrument

Een vragenlijst met 26 vragen in tien domeinen. totaal 27 items.
Subcategorieën: opleiding (1 item), belasting van de ziekte (1 item), beheersingsoriëntatie (3 items), eigen effectiviteit (2 items), sociale steun (1 item), copingstijl (9 items), angst (4 items), depressie (3 items) en vaardigheden (computer, groep en zelfverzorging) (3 items).

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Gesloten vragen in te vullen door patiënt thuis op papier of via internet.
    Patiënten kunnen de SeMaS-vragenlijst invullen via een link die zij van de zorgverlener krijgen.
  • Score/uitkomst:
    De uitslag, oftewel het patiëntprofiel, kan grafisch worden weergegeven in grotere of kleinere cirkels. Hoe groter de cirkels in het profiel, hoe meer de patiënt in staat zal zijn tot zelfmanagement.
  • Benodigde tijd:
    Invullen vragenlijst: 10-15 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing (achtergrond-informatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën): Items van de  SeMaS zijn gebaseerd op literatuur, focusgroepen met patiënten en professionals en op pilot onderzoek. Bevindingen literatuur (wat is belangrijk voor succesvol zelfmanagement) werden getoetst in focusgroepen. Health literacy werd wel als belangrijk beschouwd maar viel uiteindelijk af om lengte van vragenlijst te beperken.

Criterium validity: redelijk tot goed. Cronbach’s varieerde van .56 tot .87. Auteurs geven aan dat SeMaS een korte gevalideerde vragenlijst is die zicht geeft op barrières voor zelfmanagement die besproken moeten worden met een patiënt. Op die manier kan het bijdragen aan persoonsgerichte zorg en zelfmanagement ondersteuning op maat.

Gevalideerd bij patiënten met een chronische aandoening in de huisartsenpraktijken van Zorggroep DOH.
Artikel november 2015: Validation of Self-Management Screening (SeMaS), a tool to facilitate personalised counselling and support of patients with chronic diseases

Een recente evaluatiestudie van een RCT in 15 praktijken onder diverse groepen chronisch zieken (2016) liet zien dat het gebruik van de SeMaS niet leidde tot een hoger niveau van activatie of een verbetering in leefstijl maar wel tot meer zelfmonitoring en het gebruik van individuele zorgplannen stimuleerde.
Artikel mei 2016 British Journal of General Practice 2016: Effectiveness of personalised support for self-management in primary care: a cluster randomised controlled trial.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Voor praktijkondersteuners zijn een handleiding en een training ontwikkeld om hen te leren hoe ze de patiëntprofielen kunnen interpreteren en er samen met de patiënt mee aan de slag kunnen gaan.
Scholing: … een training ‘Self Management Screening voor beginners’, verzorgd door Nathalie Eikelenboom, interpreteren van patiëntenprofielen en hoe samen met de patiënt mee aan de slag (uitleg en rollenspellen).

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst: SeMaS_vragenlijst def
Handleiding: SeMaS_Handleiding_def

Contactpersoon

SeMaS is in  samenwerking ontwikkeld door onderzoeksafdeling IQ healthcare van RadboudUMC en de Zorggroep De Ondernemende Huisarts (DOH), met in de stuurgroep betrokkenheid van CZ en VGZ, Philips, Frank Verhulst (Doen en blijven doen) en Vilans.

Contactpersoon: Nathalie Eikelenboom

Organisaties die werken met methode / instrument

Zorggroep De Ondernemende Huisarts: bij patiënten met een chronische aandoening (diabetes, COPD, astma, CVRM)
Artikel: Persoonsgerichte zorg hoog op agenda DOH Zorggroep
Zorgorganisatie Eerste Lijn (ZEL): bij patiënten met  COPD en Diabetes

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Projectbeschrijving: SeMaS: een screeningsinstrument voor zelfmanagement
Artikel: Zelfmanagement op maat
Artikel: SeMaS biedt inzicht in zelfmanagementvaardigheden

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt: juli 2017 – informatie NIVEL inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning 2017  toegevoegd

'vragenlijst'

General Self-efficacy scale (GSE scale)

Doel

Meten hoe iemand in het algemeen omgaat met stressoren/moeilijke situaties in het leven. De General Self-Efficacy Scale gaat expliciet over iemands zelfvertrouwen dat zijn of haar acties verantwoordelijk zijn voor succesvolle uitkomsten oftewel dat men controle heeft over de eisen die de omgeving stelt. Inventariserende en evaluatieve vragenlijst.

Toelichting instrument

Het betreffen tien stellingen (optimistische ‘self-beliefs’) die vragen naar hoe men in het algemeen denkt en doet.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    De lijst bevat een korte invulinstructie. Het betreft gesloten vragen in te vullen door patiënt. De items worden gescoord op een vierpuntschaal van 1 (volledig onjuist) tot 4 (volledig juist).
  • Score/uitkomst:
  • Benodigde tijd:
    Een totaalscore wordt berekend door de scores van de items op te tellen, waarbij de som van de scores een range van 10-40 kan hebben. Gemiddelde score = 29. Een hogere score betekent meer self-efficacy. Een vuistregel is dat een totaalscore wordt berekend wanneer niet meer dan drie items ontbreken.
    Invullen vragenlijst: Ongeveer 5 minuten.

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd
Meer informatie: Meetinstrumenten zorg

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instrument direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst GSE-scale

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Teeuw B, Schwarzer R, Jerusalem M (1994)

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

'vragenlijst'

Belangenlineaal: score vertrouwen en belangrijkheid

Doel

Inzicht verkrijgen in hoe belangrijk iemand het vindt om te veranderen en in welke mate die persoon denkt dat het gaat lukken.

Toelichting instrument

Formulier met een 10 puntsschaal ten aanzien van belangrijkheid en vertrouwen om te veranderen.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    De patiënt scoort op een schaal van 1 tot 10 hoe belangrijk het voor hem is om te veranderen. Op een tweede schaal van 1 tot 10 geeft de patiënt aan hoeveel vertrouwen hij/zij erin heeft dat dit gaat lukken al hij besluit te veranderen.
  • Score/uitkomst:
    Hiermee krijgt de zorgverlener een beeld of de cliënt: niet toe is aan veranderen, onzeker is over veranderen ofwel klaar is voor veranderen. Naar aanleiding van het cijfer dat iemand geeft aan belang en vertrouwen gaat het gesprek vervolgens verder, bijvoorbeeld door de vraag: ‘Waarom zit u op 4 en niet op 0’? of ‘Wat heeft u nodig om van een 5 naar een 6 te gaan?
  • Benodigde tijd:
    Invullen formulier: 2 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst in basisvaardigheden MI, coaching, verandertaal

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Nationaal Actieprogramma Diabetes (NAD):
Belangenlineaal: Score vertrouwen en belangrijkheid

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

‘Belangenlineaal wordt gebruikt in de Methode Motivational Interviewing

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016

'vragenlijst'

PAM (Patiënt Activation Measure)

Doel

De PAM (Patiënt Activation Measure) meet kennis, vaardigheden en vertrouwen in het kunnen managen van de eigen gezondheid of ziekte. De PAM is bedoeld om meer zicht te krijgen hoe en in welke mate de patiënt zelf van mening is dat hij in staat is om zijn gezondheid te verbeteren.

Toelichting instrument

De vragenlijst telt dertien uitspraken waarbij mensen op een vijfpuntsschaal moeten aangeven in hoeverre ze het eens zijn met deze uitspraken.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Patiënt uitnodigen om de vragenlijst in te vullen voorafgaand aan een consult. De huisarts / praktijkondersteuner kan op basis van de ingevulde vragenlijst het eerstvolgende consult voorbereiden.
  • Score/uitkomst:
    Op basis van de score op de PAM kunnen mensen worden ingedeeld in één van vier oplopende niveaus: van meer passieve patiënten die nauwelijks eigen regie ervaren (PAM 1) tot en met actieve patiënten die naar eigen zeggen hun ziekte en zorg goed kunnen en willen managen (PAM 4).
  • Benodigde tijd:
    Invullen van de vragenlijst 5 minuten / bespreking van de vragenlijst in een consult – 20 min

Aan het instrument is een gevalideerde interventie gekoppeld die zelfmanagementondersteuning op maat biedt afhankelijk van de score van een patiënt op de PAM. Zowel de PAM zelf als de interventie zijn niet vrij te gebruiken. Een licentie dient aangevraagd te worden bij Insignia Health. Hieraan zijn kosten verbonden.

Op basis van een totaalscore die loopt van 1 tot 100 kunnen mensen ingedeeld worden in vier niveaus van activatie. van meer passieve patiënten die nauwelijks eigen regie ervaren (PAM 1) tot en met actieve patiënten die naar eigen zeggen hun ziekte en zorg goed kunnen en willen managen (PAM 4). Hoe hoger het niveau –  hoe beter een persoon in staat is tot zelfmanagement.

Afhankelijk van het niveau van activatie wordt op een andere manier zelfmanagementondersteuning ingezet. Op niveau 1 zal dat vooral zijn om een patiënt te motiveren en te overtuigen van het belang van zelfmanagement, niveau twee richt zich op het aanbieden van kennis en leren van vaardigheden; op niveau drie wordt geleerd vaardigheden met stapjes in de praktijk te brengen en op niveau 4, waar patiënten goed in staat zijn tot zelfmanagement, wordt geleerd zelfmanagement ook vol te houden in moeilijke tijden, bijvoorbeeld bij achteruitgang in gezondheid.

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing (achtergrond-informatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën):

  • Gebaseerd op literatuur en interventieonderzoek;
  • ervaringen uit de praktijk;
  • gesprekken met patiënten.

Gevalideerd voor toepassing onder de Nederlandse bevolking, valide en betrouwbaar. PAM is vertaald in het Nederlands. De betrouwbaarheid en validiteit is goed. Onderzoek heeft aangetoond dat ondersteuning op maat, aansluitend bij de activatieniveaus leidt tot minder zorggebruik, daling in zorg gerelateerde kosten  en beter zelfmanagement bij mensen met diabetes en hart- en vaatziekten. Door ondersteuning op maat kunnen mensen ook groeien in hun rol als zelfmanager en van een lager niveau naar een hoger niveau gaan.

De PAM is in Nederland gebruikt als uitkomstmaat, bijvoorbeeld bij interventies waar de SEMAS werd ingezet om tot doelgroepsegmentatie te komen. Er zijn geen bestaande interventies bekend in Nederland voor zorg op maat waarbij de PAM wordt gebruikt om doelgroepen te onderscheiden. Wel is een dergelijke interventie in ontwikkeling voor mensen met diabetes (Astra Zeneca/ NIVEL).

Meer informatie: Artikel: BMC Public Health
Insignia Health

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instructie is gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Via Insignia Health

Kosten instrument

Aan de licentie zijn kosten verbonden (via Insignia).

Ontwikkeld door /contactpersoon

J. Rademakers, J. Nijman, L. van der Hoek, L.M. Heijmans en M. Rijke
De PAM is oorspronkelijk ontwikkeld door Judith Hibbard en vertaald en gevalideerd voor Nederland door het NIVEL (Prof. Jany Rademakers).

Organisaties die werken met methode / instrument

Zorggroep Dokterscoop

De PAM wordt in veel landen gebruikt om het niveau van patëntactivatie in kaart te brengen en de laatste jaren ook om interventies te ontwikkelen waarin zelfmanagementondersteuning wordt aangepast aan het niveau van zelfmanagementvaardigheden van een patiënt.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Rapport Nivel 2013: Minder zelfmanagementvaardigheden, dus meer zorggebruik?
Zie ook: blz 45-46: Meerwaarde van de PAM

Minder zelfmanagement leidt tot meer zorggebruik.
‘Diabetespatiënten die moeite hebben met ‘zelfmanagement’ gebruiken tussen de 1500 en 2000 euro per jaar meer aan zorg……’ lees meer

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

'vragenlijst'

Diabetes Management Self-Efficacy Scale (DMSES)

Doel

Het meten van iemands vertrouwen in zijn eigen mogelijkheden of competenties t.a.v. de zorgactiviteiten. Het gaat om zelfzorgactiviteiten van diabetes type 2-patiënten die nodig zijn om met diabetes om te gaan: voeding, medicatie, beweging, voetcontrole, bloedsuikercontrole en verhelpen hypo/hyper. De DMSES meet twee dimensies van self-efficacy: zekerheid en moeilijkheidsgraad. (Self-efficacy: eigen effectiviteit of waargenomen competentie).

Toelichting instrument

De DMSES is een zelfrapportage-instrument. Het gaat om de self-efficacy op het moment van afname. Het instrument bevat 20 items waarop de patiënt op vijfpunt Likert schaal van waarschijnlijk niet (1) t/m zeker wel (5), kan scoren in hoeverre hij in staat (self-efficacy) is bepaalde acties uit te voeren.
Daarnaast bevat de Nederlandse versie van het instrument nog tien algemene vragen (geslacht, leeftijd, enz.) die optioneel kunnen worden gesteld.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    In het instrument is een korte invulinstructie opgenomen. De vragenlijst kan voorafgaand aan het consult door de patiënt worden ingevuld. Voorwaarde is dat de persoon alleen, zonder hulp van anderen de vragen invult.
  • Score/uitkomst:
    Er zijn twee manieren om met de scores van het instrument om te gaan:
    1. Gemiddelde score berekenen per item en kijken of de gemiddelde score is toegenomen na verloop van tijd (voor- en nameting);
    2. De scores van alle items bij elkaar optellen, dus werken met de totaalscore van de lijst en daarmee op individueel niveau kijken wat de veranderingen zijn tussen voor- en nameting, dan wel de gemiddelde totaalscore op groepsniveau vergelijken tussen voor- en nameting.
  • Benodigde tijd: Vragenlijst invullen duurt 5 minuten

Doelgroep(en)

Diabetes type 2 (die geen insuline gebruiken)
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Verschillende anderstalige versies zijn gevalideerd en betrouwbaar.
Meer informatie op: Meetinstrumenten Zorg
Nog niet gepubliceerd artikel m.b.t. verdere validatie Diabetes Management Self-Efficacy Scale:
Opvraagbaar bij J.J. van der Bijl, Hogeschool Inholland.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Kosten instrument

Gratis

Waar te vinden?

Vragenlijst DMSES

Ontwikkeld door / contactpersoon

J.J. van der Bijl, Hogeschool Inholland

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016

'vragenlijst'

Vertrouwen in Diabetes Zelfzorg vragenlijst (VDZ) / Confidence in Diabetes Self-Care-CIDS)

Doel

Het meten van de mate van vertrouwen die diabetespatiënten type 1 hebben in dat ze diabetes specifieke zelfzorgactiviteiten kunnen uitvoeren (self-efficacy). Het gaat om de mate waarin men denkt dat men in staat is de activiteit uit te voeren en niet of men het daadwerkelijk doet.

Toelichting instrument

De VDZ/CIDS is een zelfrapportage-instrument. De vragenlijst bevat totaal 20 items c.q.gedragsbeschrijvingen volgend op de uitspraak “Ik denk dat ik in staat ben om…”. Items zijn verdeeld over 6 domeinen: emotionele problemen, angst voor glucosetekort, zelfvertrouwen, bezorgdheid/angst, depressie, zelfzorg gedrag. Per item scoort de patiënt op een 5-punts Likert schaal van 1 (nee, dat kan ik zeker niet) tot 5 (ja, dat kan ik zeker).

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    In het instrument is een korte invulinstructie opgenomen, de persoon moet alleen, zonder hulp van anderen, de vragen invullen.
  • Score/uitkomst:
    De totaalscore wordt berekend door de scores op alle items te sommeren en vervolgens te transformeren tot een schaal van 0-100. Hogere scores betekenen meer zelfvertrouwen
  • Benodigde tijd: ongeveer 4-7 minuten voor 20 items

Doelgroep(en)

Diabetes type 1
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd en betrouwbaar.
Meer informatie op: Meetinstrumenten Zorg
The confidence in diabetes self-care scale: psychometric properties of a new measure of diabetes-specific self-efficacy in Dutch and US patients with type 1 diabetes

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instrument is direct inzetbaar

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst: Meetinstrumenten Zorg
VUmc: Vertrouwen in Diabetes Zelfzorg (VDZ)

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

van der Ven NC, Weinger K, Yi J, Pouwer F, Adèr H, van der Ploeg HM, Snoek FJ (2003)

Organisaties die werken met methode / instrument

De vragenlijst voor volwassenen wordt voornamelijk in onderzoekssetting gebruikt.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016