Berichten

methode

Nijmegen Clinical Screening Instrument (NCSI)

Doel

De NCSI-methode biedt een verdiepende en gedetailleerde analyses van de integrale gezondheidstoestand, de ziektelast en de mate van adaptatie aan de ziekte. De NCSI-interventie helpt bij het formuleren van een individueel zorgplan, het motiveren van de patiënt tot gedragsverandering en het handelen van de verschillende zorgverleners beter op elkaar af te stemmen. Dit alles is de basis voor een goede adaptatie aan de ziekte en daarmee het verminderen van de ziektelast.

Toelichting instrument

Het instrument omvat drie componenten:

  1. meten van integrale gezondheidstoestand;
  2. interventie voor vaststellen individuele behandeldoelen en motiveren van patiënt voor gedragsverandering door POH of verpleegkundige;
  3. monitoring/ follow-up; korte onlinevragenlijst (15 à 20 minuten) in te vullen bij huisarts, poliklinisch of thuis;
    De resultaten worden direct grafisch weergegeven in patientprofielkaart; per sub domein van de integrale gezondheidstoestand is score van patient zichtbaar door bolletje in kolommen die onderverdeeld zijn in groen (normaal functioneren), geel (geringe problemen) en rood (ernstige problemen. Eenvoudig te interpreteren door patiënt en hulpverlener; in interventie wordt patientprofielkaart met patiënt besproken (30 minuten).

De NCSI kan regelmatig afgenomen worden om integrale gezondheidstoestand te monitoren. Door het bespreken van patiëntprofielkaart komen onderliggende oorzaken van problemen boven tafel die op profielkaart letterlijk zichtbaar zijn. Biedt met name inzicht in adaptieproblemen zowel voor patiënt als zorgverlener; inzicht in oorzaken is essentieel voor bieden van zorg op maat.

Doelgroep(en)

COPD

Validatie en effectiviteit

In 91% van de gevallen voorspelt NCSI monitor correct ‘pluis/niet pluis’ situatie; instrument wordt inmiddels 9 jaar in klinische praktijk gebruikt; waardevol voor longverpleegkundigen om patiënten met problemen in integrale gezondheidstoestand vroegtijdig te identificeren, zorg op maat te bieden en patiënt te motiveren voor aanvullende behandelopties (1e, 2e, 3e lijn)/ betere adaptie aan ziekte;
NCSI helpt de patiënt op juiste plek in zorgketen te krijgen; door vroegtijdige signalering helpt NCSI voorkomen dat patiënt naar duurdere 2e en 3e lijn gaat.

Artikel: A simple method to enable patient-tailored treatment and to motivate the patient to change behaviour

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Vragenlijst / internet applicatie.
NCS monitor is hiervoor ontwikkeld (8 vragen via internet applicatie). Hierdoor krijg je een oordeel ‘pluis’, ‘niet pluis’. Alleen bij ‘niet pluis’ wordt de volledige NCSI afgenomen.

Waar te vinden?

Folder NCSI-methode J Vercoulen juli 2014

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Radboud Universiteit Nijmegen, Medische Psychologie; Dr. Jan Vercoulen, 024-3616805

Achtergrond:
Gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en toetsing in klinische praktijk; Integrale gezondheidstoestand COPD omvat FEV1, BMI, ernst vermoeidheid, ernst, hinder en frequentie benauwdheid, emoties (angst/ frustratie), beperkingen (thuis, bij het lopen en qua beleving), mate van somberheid en tevredenheid (algemeen, lichamelijk, toekomst en sociaal).

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Artikel uit Huisarts en Wetenschap (juni 2016): De NCSI-methode: maatwerk voor COPD-zorg

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

patientprofiel

Distress-screener en patientprofielkaart-screening

 Doel

Screening voor distress en uitgebreidere probleeminventarisatie (patiëntprofielkaart) bij chronisch somatische aandoeningen

Toelichting instrument

Het distress-screeningsinstrument (A) (in combinatie met of zonder cognitieve gedragsfactoren) leidt tot een korte en eenvoudige screening van patiënten die risico lopen op aanpassingsproblemen en potentieel baat hebben bij een cognitieve gedragstherapeutische behandeling.

Het bredere screeningsinstrument (B) biedt een (digitale) patiëntprofielkaart met automatische scoring, waarin op een inzichtelijke manier de belangrijkste functioneringsgebieden en potentiële kwetsbaarheidsfactoren in kaart kunnen worden gebracht en waarin ook het patiëntenperspectief is meegenomen. Op de patiëntprofielkaart wordt per domein de mate van ‘at risk’ zijn weergegeven via een kleur op een continuüm van groen naar rood, waarbij de specifieke subdomeinen kunnen worden weergegeven door op het domein te klikken. Ook kunnen de exacte scores in beeld worden gebracht en het verloop van het functioneren over de tijd/in vergelijking met de vorige meting. Hierdoor kan in 1 oogopslag gezien worden in welke domein(en) problemen zijn bij deze patiënt en kan indien nodig worden doorgeklikt om te zien op welke subdomeinen de problemen vooral bestaan. Hieraan kan een stroomdiagram met acties van de behandelaar gekoppeld worden, waarmee in combinatie met de eigen prioriteiten van de patiënt doelen kunnen worden geformuleerd waar de patiënt aan kan werken en verwijsopties staan genoemd variërend van vinger-aan-de-pols houden tot verwijzing naar (online) cognitieve gedragstherapie.

Bij de distress-screening (A) worden 2 subgroepen onderscheiden: ‘at risk’ en ‘niet at risk’.
Bij de patiëntprofielkaart-screening (B) worden 3 subgroepen onderscheiden: ‘at risk’, ‘enigszins at risk’ en ‘niet at risk’ per gemeten domein. Daarbinnen is verder onderscheid mogelijk naar de diverse subdomeinen en kan inzicht worden verkregen in de precieze scores op de vragenlijsten.

  • A: Voor de screening van distress wordt gebruik gemaakt van de negatieve stemming en angstschalen van de:
    • Invloed van Reuma op Gezondheid en Leefwijze (IRGL) of
    • Invloed van Huidaandoeningen op het Dagelijks  Leven (IHDL)
    • Daarnaast worden cognitief gedragsmatige factoren meegenomen, zoals ziektecognities (ZCL), coping (UCL) en sociale steun (IRGL, IHDL).
  • B: Voor het screeningsinstrument worden de volgende ziektegenerieke vragenlijsten gebruikt als (mogelijke) invulling van de domeinen:
    • kwaliteit van leven (RAND-36),
    • lichamelijke symptomen (VAS pijn-jeuk-vermoeidheid en CIS-vermoeidheid),
    • distress (HADS),
    • sociaal functioneren (sociale steun, ISR; sociale kwetsbaarheid: IPSM),
    • therapietrouw (MMAS) en
    • ziektecognities/coping (neuroticisme, EPQ; acceptatie, hulpeloosheid, ZCL) + patientprioriteiten voor verbetering (top 3 uit lijst met mogelijke probleemgebieden).

Voor meer informatie over het toepassen van de instrumenten: Aanvullende informatie toepassing instrument Distress

Doelgroep(en)

Generiek
Tot op heden ontwikkeld/gebruikt voor reumatische aandoeningen (reumatoïde artritis, fibromyalgie), dermatologische aandoeningen (psoriasis) en nieraandoeningen (dialysepatiënten, nierdonoren).
De IRGL en IHDL worden bij verschillende reumatische en dermatologische patiëntengroepen afgenomen. De ZCL wordt bij een groot aantal chronische zieken en/of mensen met langdurige beperkingen afgenomen.

Validatie en effectiviteit

De distress-screening (met of zonder combinatie van de cognitieve gedragsfactoren) (A) is onder meer toegepast in de volgende publicaties:

  • Evers, A.W.M., Kraaimaat, F.W., van Riel, P.L.C.M., & de Jong, A.J.L. (2002). Tailored cognitive-behavioral therapy in early rheumatoid arthritis for patients at risk: A randomized controlled trial. Pain, 100, 141-153.
  • Koulil, S. van, van Lankveld, W., Kraaimaat, F.W., van Helmond, T., Vedder, A., van Hoorn, H., Donders, R., de Jong, A.J., Haverman, J.F., Korff, K.J., van Riel, P.L., Cats, H.A., & Evers, A.W. (2010). Tailored cognitive-behavioral therapy and exercise training for high-risk fibromyalgia patients. Arthritis & Rheumatism –  Arthritis Care & Research, 10, 1377-1385.
  • Van Beugen et al. (2016). Tailored therapist-guided internet-based cognitive behavioral treatment for psoriasis: a randomized controlled trial. Psychotherapy and Psychosomatics (in press).
  • Ferwerda et al. (2016). A tailored guided internet-based cognitive-behavioral intervention for patients with rheumatoid arthritis: A randomized controlled trial. Manuscript under review.

Over het screeningsinstrument ten behoeve van de patiëntprofielkaart zijn meerdere publicaties in voorbereiding; deze zullen naar verwachting in 2016 of 2017 gepubliceerd worden.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Vragenlijsten

Waar te vinden?

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Prof.dr. Andrea W.M. Evers & Dr. Henriët van Middendorp;
Universiteit Leiden, Faculteit Sociale Wetenschappen, sectie Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie

Achtergrondinformatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën
Screening van ‘at risk’ groepen is onderdeel van een personalized healthcare benadering, welke is gebaseerd op het idee dat het aanbieden van standaardbehandelingen aan iedereen leidt tot geringe effecten bij een subgroep van de patiënten. Door een interventie alleen aan te bieden aan een groep die risico loopt op het ontwikkelen van aanpassingsproblemen is de efficiëntie van behandelingen te verhogen en zijn de kosten te verlagen. Bovendien is door screening van de belangrijkste probleemgebieden en de individuele kracht- en kwetsbaarheidsfactoren van de persoon een behandeling te tailoren op het individu, wat is aangetoond te leiden tot sterkere en langer aanhoudende effecten dan de ‘one size fits all’ benadering. Hierover is een Case Management-artikel geschreven in Psychotherapy and Psychosomatics (2014), getiteld ‘Incorporating biopsychosocial characteristics into personalized healthcare: A clinical approach’.  De specifieke ontwikkeling van de patiëntprofielkaart is gebaseerd op eigen prospectief en experimenteel onderzoek bij verschillende chronische somatische aandoeningen (o.a. Evers et al., 2003, Koulil et al., 2011).

Voor de ontwikkeling van de bredere patiëntprofielkaarten in o.a. de nierpopulatie is een benadering gekozen, waarbij in grote cohorten in kaart is gebracht welke psychosociale variabelen voorspellend waren voor kwaliteit van leven op langere termijn; deze zijn vervolgens in de patiëntprofielkaart geïncludeerd.

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

vragenlijst

Oncokompas 2.0

Doel

Een digitaal instrument waarmee patiënten hun kwaliteit van leven kunnen monitoren (meten), op basis daarvan uitleg en advies krijgen (weten) en doorverwezen worden naar zelfhulp of professionele zorg op maat (doen).

Toelichting instrument

Het instrument is geschikt voor alle overlevers van kanker, en er zijn tumorspecifieke modules (momenteel al voor borstkanker, darmkanker, hoofd-halskanker, en lymfomen).
Op basis van vragen over leefstijl, fysiek, psychisch en sociaal functioneren en levensvragen wordt een welzijnsprofiel gemaakt. Aan dit profiel wordt en code gekoppeld (groen/ oranje of rood). Afhankelijk van de code oranje of rood wordt advies en een begeleidingsadvies op maat geboden. Er is sprake van een getrapte aanpak. Indien zelfhulp mogelijk is wordt daar voor gekozen en in begeleid, anders wordt doorverwezen naar professionele begeleiding. Groen betekent dat alles goed is. Er wordt ook rekening gehouden met de mate van motivatie waarmee iemand bereid is om aan leefstijl of klachten te werken.

Doelgroep(en)

Overlevers van kanker / oncologische aandoeningen.
In ontwikkeling: patiënten met kanker in de palliatieve fase, mantelzorgers.

Validatie en effectiviteit

Wetenschappelijk gefundeerd; ontwikkeld door zorgverleners en patiënten. Instrument is getoetst op haalbaarheid. Effectiviteit en kosteneffectiviteit worden momenteel onderzocht in een landelijke RCT. Het Wetenschappelijk gefundeerd; ontwikkeld door zorgverleners en patiënten. Oncokompas2.0 wordt momenteel parallel aan de RCT geïmplementeerd in ziekenhuizen in Nederland.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Digitale vragenlijst: zie website Oncokompas

Waar te vinden?

Oncokompas

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkelaars VMCU en VU;
Gebruikt binnen project ICT4CANCER en ICT4PAL
Contactpersoon: Prof dr Irma M. Verdonck-de Leeuw; Vumc, afdeling KNO/ VU

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

vragenlijst

Five Facet Mindfulness Questionnaire (FFMQ)

Doel

De FFMQ is een zelfrapportage vragenlijst die mindfulness meet. Dit is het vermogen om de aandacht te kunnen richten op het huidige moment, op een niet-oordelende en accepterende wijze. De vragenlijst bestaat uit 39 items (de verkorte vragenlijst bestaat uit 24 vragen) die vijf facetten van mindfulness meten, namelijk: observeren, beschrijven, bewust handelen, niet-oordelen en non-reactief zijn.

  • Observeren is het vermogen om interne stimuli (bijvoorbeeld cognities, pijn, emoties) en externe stimuli (bijvoorbeeld geluiden, geuren) op te merken of waar te nemen.
  • Beschrijven omvat het onder woorden brengen of beschrijven van interne en externe ervaringen.
  • Bewust handelen is het hebben van aandacht voor de activiteit waarmee men op dat moment bezig is, zonder zich te laten afleiden door allerlei gedachten, gevoelens, etc. Dit is het tegenovergestelde van het handelen op de automatische piloot.
  • Niet-oordelen omvat het accepteren van ervaringen op een niet-oordelende of niet-evaluerende wijze. Dit betekent dat er geen pogingen ondernomen worden om ervaringen te vermijden of te veranderen.
  • Non-reactief zijn is het vermogen om interne ervaringen te laten komen en gaan, zonder erop te reageren of erin verstrikt te raken.

De vragenlijst geeft inzicht aan de mate van aanwezigheid van 5 facetten van mindfulness. De scores op de 5 facetten geven richting voor de concrete  invulling van mindfulness training gegeven de doelgroep. Daarnaast wordt de vragenlijst gebruikt om effecten van mindfulnesstrainingen te evalueren.

Doelgroep(en)

Mensen met angst, depressie, fybomyalgie of reumatische aandoeningen.

Validatie en effectiviteit

Wordt gebuikt in een onderzoek van RadboudUMC naar het effect van patiëntcoaching op patiëntenparticipatie in specialistische consulten.
Het onderzoek loopt van 2014 tot naar verwachting in 2018.

De FFMQ is in de Verenigde Staten ontwikkeld en gevalideerd onder studenten, mediterenden en de algemene bevolking (Baer et al., 2006; Bear et al., 2008). De FFMQ is in het Nederlands vertaald en aangepast door Muskens en Kamphuis (zie pdf). Deze aangepaste versie van de Nederlandse FFMQ is gevalideerd onder mensen met fibromyalgie (Veehof et al., 2011) en mensen met stemmings- en/of angstklachten (Bohlmeijer et al., 2011).

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Vragenlijst met 37 vragen, de FFMQ en een vragenlijst met 24 vragen: FFMQ-S;

Waar te vinden?

Vragenlijst Five Facet Mindfulness Questionnaire (37 vragen)
Five Facet Mindfulness Questionnaire – Short Form (24 vragen)

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

vragenlijst

Ziektelastmeter COPD

Doel

Ziektelast is hoe een patiënt zijn of haar ziekte ervaart; fysiek, emotioneel, psychisch en sociaal. De ziektelastmeter COPD brengt dit eenvoudig in kaart. De resultaten van dit meetinstrument geven de patiënt de mogelijkheid met de zorgverlener plannen te maken en doelen te stellen om de kwaliteit van leven zo goed mogelijk te houden.

De ziektelastmeter is een hulpmiddel voor de integrale aanpak en persoonsgerichte zorg, in te zetten bij patiënten met COPD. Het instrument onderscheidt niet echt subgroepen maar geeft een visuele weergave van de integrale gezondheidstoestand van de patient op basis waarvan, in onderling overleg tussen patiënt en zorgverlener, een focus voor behandeling kan worden gekozen. Met het instrument kan tevens ontwikkelingen in de integrale gezondheidstoestand gemonitord worden. Een instrument voor zorg op maat.

De ziektelastmeter maakt onderdeel uit van de zorgstandaard COPD en kijkt in tegenstelling tot de GOLD-indeling bij COPD naar meer dan alleen de longfunctie van de patiënt. Bij de ziektelastmeter staat de ‘ziektelast’ van de patiënt centraal. Hierbij wordt gekeken naar de integrale gezondheidstoestand van een patiënt die bestaat uit vier onderdelen: stoornis, klachten, beperkingen, kwaliteit van leven

Toelichting instrument

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Meetinstrument met vragen over symptomen, functionele status en mentale status (Clinical COPD Questionnaire) aangevuld met vragen over vermoeidheid en emotionele ervaringen. Wordt ingevuld en er verschijnt een visuele weergave op de computer. Deze visuele weergave dient ter ondersteuning van het gesprek tussen patiënt en zorgverlener.
  • Score/uitkomst:
    Wat doet de ziektelastmeter:

    • Het meten van ziektelast
    • Structuur geven in consult
    • Inzicht geven in de ziekte
    • Shared decision making
    • Koppeling ervaren ziektelast aan behandeling
    • Monitoren en follow-up van de patiënt
    • Richting geven aan individueel zorgplan
  • Benodigde tijd: —

Doelgroep(en)

COPD

Validatie en effectiviteit

Randomized Controlled Trial uitgevoerd  onder meer dan 350 COPD patiënten om de meerwaarde van de ziektelastmeter te testen ten aanzien van standaard zorg. Aan het onderzoek doen 20 longartspraktijken en 40 huisartspraktijken mee. Een groep COPD patiënten wordt met de ziektelastmeter COPD behandeld en een ander deel op normale wijze.

De uitkomst van het onderzoek laat zien dat deze gevalideerde vragenlijst (CCQ+4 vragen) in combinatie met de visuele weergave en de beslissingsondersteuning leidt tot een betere kwaliteit van zorg en een betere kwaliteit van leven. Het gebruik van deze tool vergt uiteraard ook gespreksvaardigheden van de gebruiker om tot gezamenlijke besluitvorming te komen. De gebruikers van deze tool tijdens het onderzoek geven met grote meerderheid ook aan dat het voor hun goed werkt om op deze manier met de patiënt te communiceren. Het stelt de zorgverlener in staat om gelijk gericht een gesprek te voeren met de patiënt. Ook patiënten ervaren de tool als zinnig omdat er nu ook aanleiding is om over moeilijkere onderwerpen te spreken.

Publicatie over de effectiviteit: Effectiveness of the Assessment of Burden of Chronic Obstructive Pulmonary Disease (ABC) tool: study protocol of a cluster randomised trial in primary and secondary care, Slok et al. BMC Pulmonary Medicine 2014, 14:131 //www.biomedcentral.com/1471-2466/14/131

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst.
Scholing is in ontwikkeling bij CAHAG.

Vorm

Gevalideerde vragenlijst met visuele weergave op de computer

Waar te vinden?

Achtergrondinformatie Long Alliantie: Ziektelastmeter COPD Functioneel ontwerp & specificaties, 2016

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

De werkgroep ziektelastmeter bestaat uit: prof. dr. Onno van Schayck en dr. Hans in ’t Veen. Universiteit Maastricht/ PICASSO voor COPD.

  • Artikel over de ontwikkeling van de Ziektelastmeter: Development of the Assessment of Burden of COPD tool: an integrated tool to measure the burden of COPD. (npj Primary Care Respiratory Medicine (2014) 24, 14021; doi:10.1038/npjpcrm.2014.21; published online 10 July 2014)

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Ziektelastmeter onderzoek laat zien dat deze persoonsgerichte aanpak bij COPD werkt.

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

patientprofiel

‘Behoefte als kompas, de oudere aan het roer’

Doel

Screeningsinstrument voor grotere groepen ouderen met als doel passende ondersteuning te bieden. Met het screeningsinstrument kunnen leefplezier, kwetsbaarheid en zorgvraag beter gedefinieerd worden.

Toelichting instrument

Schriftelijke lijst die door oudere zelf in te vullen is. Bestaat uit 39 vragen met subvragen over de volgende onderwerpen: algemene situatie, lichamelijke en geestelijke gezondheid, omgang met gezondheid en ziekte, relaties, zelfredzaamheid, gebruik gezondheidszorg en welbevinden.

5 profielen van ouderen: Deze profielen hebben niet zozeer met aandoening of leeftijd te maken maar meer met welbevinden, complexiteit van de zorgvraag en kwetsbaarheid van ouderen. De profielen zijn:

  1. vitaal : ouderen zijn zelfstandig en voelen zich gezond;
  2. moeite met ouder worden: ouderen die zelfstandig zijn mara met psychosociale klachten; 
  3. lichamelijke en mobiliteitsklachten: deze groep heeft vooral problemen met dagelijkse activiteiten;
  4. multi-domein problemen : deze groep ouderen heeft diverse problemen en is minder zelfredzaam;
  5. extreem kwetsbaar: veel problemen, niet meer zelfredzaam.

 Afhankelijk van het profiel kan voor een bepaalde behandeling of begeleiding gekozen worden. Er zijn zorgmodules geformuleerd. Er wordt gedacht in modulaire zorg. Door ouderen met vergelijkbare vragen en problemen te bundelen, kan ketenzorg aangeboden worden op basis van zorgbehoeften in plaats van leeftijd of aandoening;

Doelgroep(en)

Volwassenen / ouderen > 65 jaar
Generiek

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd: Profielen zijn robuust en gevalideerd in twee grootschalige bevolkingsonderzoeken.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Vragenlijst
‘Welnu begeleidt huisartspraktijken, indien gewenst, bij afname van screening en selectie zorgmodules via een 7 stappenplan.

Waar te vinden?

Website Welnu

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Welnu (samenwerking UCMG, Espiria en Menzis);

De basis vormen de bestaande vragenlijsten zoals de Groningen Frailty Indicator; INTERMED-Elderly Self Assessment; Groningen Welbevinden indicator.
Door mensen eerst beter te leren kennen, kunnen we de persoon achter de patiënt zien en centraal stellen. Dat helpt om meer vraag gestuurd te werken en een gedifferentieerd aanbod te formuleren. Op basis van gesprekken/ interviews met ouderen in diverse werkplaatsen (thuiszorg, huisartspraktijk, Wmo-loket, ouderenbond etc.) zijn de vijf profielen samengesteld.

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Momenteel (2016)  wordt onderzoek uitgevoerd naar succes- en faalfactoren van de zorgmodules waarbij gekeken wordt naar resultaten, draagvlak, financiering en onderlinge afstemming.

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

Zorgplan

Persoonlijk Gezondheidsplan – PGP

Doel

Het PGP, ook wel bekend als IZP; individueel zorgplan, is een manier om met de patiënt het gesprek aan te gaan over ervaren problemen en mogelijkheden tot (gedrags-)verandering. Daarbij zijn eigen kennis en vaardigheden, vertrouwen en motivatie, belangrijke factoren.

Toelichting instrument

Voor de naam Persoonlijk Gezondheidsplan is gekozen omdat er samen met en vanuit de mogelijkheden van de patiënt – de persoon in kwestie – wordt gewerkt aan de gezondheid. Het Persoonlijk Gezondheidsplan bestaat uit een mapje met een aantal losse documenten:

  • Een toelichtende brief
  • Het inventarisatieblad
  • Een overzicht voor samenvatting en afspraken
  • Een actieplan met evaluatie

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst voor de zorgverlener: coachende vaardigheden en werken met een IZP

Vorm

Formulieren Persoonlijk Gezondheidsplan in PDF
Formulieren gebundeld inclusief map in PDF

Waar te vinden?

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Het Kenniscentrum voor Ketenzorg Chronische ziekten (KCK) en de Huisartsen Zorggroep Drenthe (HZD).

Organisaties die werken met methode / instrument

Huisartsen Zorggroep Drenthe

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Rapportage Persoonlijk Gezondheidsplan: Dit rapport beschrijft het ontwikkelingsproces van het Persoonlijk Gezondheidsplan (PGP), de bouwstenen waaruit het is opgebouwd, de opgedane ervaringen en welke conclusies dit oplevert voor het verder verbeteren van de zorg aan chronische patiënten.

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

vragenlijst

ICF-Primary Care (ICF-PC)

Doel

Een instrument waarmee huisartsenpraktijken informatie over het functioneren van een patiënt kunnen achterhalen en complementair aan de medische gegevens in hun ICT-systeem kunnen vastleggen.

Toelichting instrument

De ICF- PC vragenlijst is op basis van de ICF (classificatiesyteem) opgesteld.  Aan de hand van de vragenlijst kan het functioneren en participeren van mensen met een of meerdere chronische ziekten in kaart worden gebracht. De vragenlijst bestaat uit 4 algemene vragen, 13 vragen over functies (geheugen, energie, slapen ed), 5  vragen over in en rond het huis (wassen, eten – drinken), 5 vragen over voorzieningen en hulpmiddelen, 25 vragen over sociale contacten en steun, 5 vragen over werk en vrijwilligerswerk, 9 vragen over persoonlijke eigenschappen en opvattingen en 6 vragen over opvattingen over gezondheid en ziekte.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Een vragenlijst over allerlei onderwerpen in het dagelijks leven. De vragenlijst gaat over onderwerpen die normaal gesproken niet aan bod komen tijdens de reguliere controle. De patiënt kan thuis digitaal de  vragenlijst invullen.
  • Score/uitkomst: Met behulp van kleuren wordt aangegeven hoe de vragen beantwoord zijn (groen, oranje, rood, wit). De oranje en rode onderwerpen zijn mogelijk onderwerpen die de patiënt met de zorgverlener wil bespreken.
  • Benodigde tijd:
    Invullen van de vragenlijst: inschatting 20 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Bredere uitrol en onderzoek naar de effectiviteit loopt (2015).
Een van de vraagstellingen voor een effectiviteitsonderzoek in een volgende fase is of de exploratie van het GG-domein en het stellen van doelen op GG-gebied een determinant is voor het ziektebeloop en voor de klachtbeleving.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Bijlage 1 Eindrapportage_ICF_PC

Kosten instrument

Niet bekend

Ontwikkeld door / contactpersoon

Ontwikkeld door: academisch netwerk huisartspraktijken NMP en Vilans met financiële ondersteuning van VGZ.
In 2015 is een ICF-Primary Care (ICF-PC) ter beschikking gekomen.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

vragenlijst

Utrechtse copinglijst (UCL)

Doel

Vragenlijst om te bepalen de wijze waarop iemand omgaat met problemen of stressvolle gebeurtenissen.

Toelichting instrument

De UCL bestaat uit 47 items verdeeld over zeven schalen: actief aanpakken, palliatieve reactie, vermijden, sociale steun zoeken, passief reactiepatroon, expressie van emoties en geruststellende gedachten. Alle items worden beoordeeld op een vierpuntsschaal: zelden of niet, soms, vaak, zeer vaak.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Het betreft een zelfrapportage-instrument. De vragenlijst kan individueel en groepsgewijs worden afgenomen, via de pen-en- papiermethode en digitaal
  • Score/uitkomst:
    De vragenlijst wordt gescoord met behulp van zeven sleutels of digitaal. Iedere ruwe schaalscore wordt omgezet op een vijf-punts-normeringsschaal lopend van ‘zeer laag’ tot ‘zeer hoog’.
  • Benodigde tijd:
    De afname duurt ca.15 minuten.

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen
Jongeren vanaf 14 jaar

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd: Effectief en betrouwbaar
Meer informatie: Meetinstrumenten zorg

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Specifieke eisen: Voorwaarden verbonden aan het gebruik van de vragenlijst door Pearson Assessment and Information: vereist kwalificatieniveau: B (TPT-B gecertificeerden, master (para)medische wetenschappen, master psychologie of (ortho)pedagogiek en hbo toegepaste psychologie).
Informatie of u in aanmerking komt om de test te mogen afnemen is op te vragen via mail: info-nl@pearson.com

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst opvraagbaar bij Pearson Assessment and Information B.V.

Kosten instrument

UCL Handleiding € 103,39
UCL Formulieren a 50 stuks € 74,07
UCL Sleutels (set a 7) € 65,61
Alle prijzen zijn exclusief BTW. Licentiekosten: € 1,20 per afname

Ontwikkeld doot / contactpersoon

info-nl@pearson.com

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

vragenlijst

SeMaS – Self Management Screening

Doel

In kaart brengen bij welke patiënten het zin heeft om in zelfmanagement te investeren en welke zelfmanagementinterventies geschikt zijn voor een bepaalde patiënt. Of iemand in staat is om zelf zijn behandeling te regisseren, hangt af van zijn psychische en fysieke gezondheid, vaardigheden en omgeving. De verwachting is dat mensen die met behulp van SeMaS worden ondersteund, actiever worden in het omgaan met hun ziekte en dat mensen die met SeMaS worden verwezen naar een zelfmanagementinterventie, deze succesvoller zullen doorlopen.

Het helpt praktijkondersteuners in kaart te brengen bij welke patiënten het zin heeft om in zelfmanagement te investeren en welke zelfmanagementinterventies geschikt zijn voor een bepaalde patiënt. Het brengt barrières voor zelfmanagement in kaart. Op basis daarvan zijn er grofweg drie groepen te onderscheiden:

  1. Zelfmanagement kansrijk zonder verdere interventie
  2. Zelfmanagement mogelijk na wegnemen barriere
  3. Zelfmanagement zeer (te?) moeilijk in dit stadium; Zelfmanagement ondersteuning als maatwerk, met name door eventuele barrières eerst weg te nemen.

Toelichting instrument

Een vragenlijst met 26 vragen in tien domeinen. totaal 27 items.
Subcategorieën: opleiding (1 item), belasting van de ziekte (1 item), beheersingsoriëntatie (3 items), eigen effectiviteit (2 items), sociale steun (1 item), copingstijl (9 items), angst (4 items), depressie (3 items) en vaardigheden (computer, groep en zelfverzorging) (3 items).

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Gesloten vragen in te vullen door patiënt thuis op papier of via internet.
    Patiënten kunnen de SeMaS-vragenlijst invullen via een link die zij van de zorgverlener krijgen.
  • Score/uitkomst:
    De uitslag, oftewel het patiëntprofiel, kan grafisch worden weergegeven in grotere of kleinere cirkels. Hoe groter de cirkels in het profiel, hoe meer de patiënt in staat zal zijn tot zelfmanagement.
  • Benodigde tijd:
    Invullen vragenlijst: 10-15 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing (achtergrond-informatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën): Items van de  SeMaS zijn gebaseerd op literatuur, focusgroepen met patiënten en professionals en op pilot onderzoek. Bevindingen literatuur (wat is belangrijk voor succesvol zelfmanagement) werden getoetst in focusgroepen. Health literacy werd wel als belangrijk beschouwd maar viel uiteindelijk af om lengte van vragenlijst te beperken.

Criterium validity: redelijk tot goed. Cronbach’s varieerde van .56 tot .87. Auteurs geven aan dat SeMaS een korte gevalideerde vragenlijst is die zicht geeft op barrières voor zelfmanagement die besproken moeten worden met een patiënt. Op die manier kan het bijdragen aan persoonsgerichte zorg en zelfmanagement ondersteuning op maat.

Gevalideerd bij patiënten met een chronische aandoening in de huisartsenpraktijken van Zorggroep DOH.
Artikel november 2015: Validation of Self-Management Screening (SeMaS), a tool to facilitate personalised counselling and support of patients with chronic diseases

Een recente evaluatiestudie van een RCT in 15 praktijken onder diverse groepen chronisch zieken (2016) liet zien dat het gebruik van de SeMaS niet leidde tot een hoger niveau van activatie of een verbetering in leefstijl maar wel tot meer zelfmonitoring en het gebruik van individuele zorgplannen stimuleerde.
Artikel mei 2016 British Journal of General Practice 2016: Effectiveness of personalised support for self-management in primary care: a cluster randomised controlled trial.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Voor praktijkondersteuners zijn een handleiding en een training ontwikkeld om hen te leren hoe ze de patiëntprofielen kunnen interpreteren en er samen met de patiënt mee aan de slag kunnen gaan.
Scholing: … een training ‘Self Management Screening voor beginners’, verzorgd door Nathalie Eikelenboom, interpreteren van patiëntenprofielen en hoe samen met de patiënt mee aan de slag (uitleg en rollenspellen).

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst: SeMaS_vragenlijst def
Handleiding: SeMaS_Handleiding_def

Contactpersoon

SeMaS is in  samenwerking ontwikkeld door onderzoeksafdeling IQ healthcare van RadboudUMC en de Zorggroep De Ondernemende Huisarts (DOH), met in de stuurgroep betrokkenheid van CZ en VGZ, Philips, Frank Verhulst (Doen en blijven doen) en Vilans.

Contactpersoon: Nathalie Eikelenboom

Organisaties die werken met methode / instrument

Zorggroep De Ondernemende Huisarts: bij patiënten met een chronische aandoening (diabetes, COPD, astma, CVRM)
Artikel: Persoonsgerichte zorg hoog op agenda DOH Zorggroep
Zorgorganisatie Eerste Lijn (ZEL): bij patiënten met  COPD en Diabetes

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Projectbeschrijving: SeMaS: een screeningsinstrument voor zelfmanagement
Artikel: Zelfmanagement op maat
Artikel: SeMaS biedt inzicht in zelfmanagementvaardigheden

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt: juli 2017 – informatie NIVEL inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning 2017  toegevoegd