Berichten

methode

A Taxonomy of Behavior Change Methods – Tables en figures

Doel

Een systematische review en overzicht met alle geïnventariseerde gedragsveranderingsmethodieken. Te gebruiken bij de keuze voor een in te zetten interventie of bij de ontwikkeling van een interventie.

Toelichting instrument

Het document ‘Tables en figures’, is één van de bijlagen bij het artikel ‘A Taxonomy of Behavior Change Methods; an Intervention Mapping Approach’ en bestaat uit 4 paragrafen:

  1. De abstract van de originele publicatie in Health Psychology Review;
  2. Een toelichting op het gebruik van de overzichtstabellen;
  3. De tabellen 1 t/m 15 waarin verschillende gedragsveranderingsmethoden worden uitgewerkt en een schematische weergave van de ontwikkeling en implementatie van een interventie.
  4. Referenties

Een aantal voorbeelden van de opgenomen methoden:

  • Methods to Change Awareness and Risk Perception
  • Methods to Change Habitual, Automatic and Impulsive Behaviors
  • Methods to Change Attitudes, Beliefs, and Outcome Expectations
  • Methods to Change Skills, Capability, and Self-Efficacy and to Overcome Barriers

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Theorie-based en evidence based

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Niet bekend

Vorm

Set van publicaties – artikelen

Waar te vinden?

  • Kok, G., Gottlieb, N. H., Peters, G.-J. Y., Mullen, P. D., Parcel, G. S., Ruiter, R. A. C., Fernández, M. E., Markham, C., & Bartholomew, L. K. (2015). A Taxonomy of Behavior Change Methods; an Intervention Mapping Approach. Health Psychology Review. DOI: 10.1080/17437199.2015.1077155
  • Tables en figures for A Taxonomy of Behavior Change Methods; an Intervention Mapping Approach
  • Achtergrondinformatie over Intervention Mapping

Kosten instrument

Gratis: artikelen gratis te downloaden

Ontwikkeld door /contactpersoon

G. Kok et al.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Kok, G. (2014). A practical guide to effective behavior change: How to apply theory- and evidence-based behavior change methods in an intervention. European Health Psychologist, 16(5), 156-170.

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016

methode

Health counseling – methode

Doel

Het Health Counselings model (HC) is een systematische methode om leefstijladviezen af te stemmen op de specifieke situatie van de patiënt en gericht op de begeleiding van de deelnemer met als doel hem te motiveren en gestelde doelen ook daadwerkelijk uit te voeren en vol te houden. Dit model is toe te passen voor allerlei adviezen over gedragsveranderingen.

Toelichting

De methode is gebaseerd op sociaal psychologische en cognitief gedragsmatige theorieën. Deze theorieën zijn geïntegreerd in een praktisch hanteerbaar praktijkmodel. Begeleiding en advies worden gefaseerd en in afzonderlijke stappen gegeven. In het praktijkmodel wordt het keuze-, afweging- en besluitvormingsproces van de patiënt gestimuleerd. De patiënt draagt de verantwoordelijkheid voor haar eigen keuzes. De hulpverlener is verantwoordelijk voor het op deskundige wijze begeleiden en ondersteunen van het proces.

Fasen en stappen in proces van Health Counseling:

  • voorbereiding: bewustwording , afweging , besluitvorming;
  • uitvoering van advies: gedragsverandering;
  • nazorg: gedragsbehoud patiënten en preventie van terugval.

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Methode

Waar te vinden?

  • Samenvatting van de methode uit de Toolbox Zelfmanagement bij leefstijlverandering, NISB 2012: Health Counseling
  • De methode wordt uiteengezet in het boek: Health Counseling van Frans Gerards en R. Borgers
    De opzet van dit boek, met achter ieder hoofdstuk kennisvragen en praktische opdrachten ter verwerking van de bestudeerde stof, maken van dit boek een complete inleiding in de systematiek van het (para)medische en verpleegkundige adviesgesprek.

Kosten instrument

N.v.t.

Ontwikkeld door /contactpersoon

In 1988/89 werd door medewerkers van de vakgroepen Huisartsgeneeskunde en Gezondheidsvoorlichting van de Universiteit Maastricht het ‘health counseling’-model ontwikkeld.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

methode

Gezamenlijk medisch consult – groepsconsult

Doel

Met het Gezamenlijk Medisch Consult (GMC) wordt kwalitatief hoogwaardige en tijdige zorg geboden aan een groep patiënten. Het toepassen van dit concept verbetert de voorlichting aan patiënten waardoor de patiënttevredenheid toeneemt. De zorgverlener krijgt meer tijd om dieper in te gaan op bijvoorbeeld de psychosociale en leefstijlaspecten.

Toelichting

Het Gezamenlijk Medisch Consult is een vorm van consultvoering waarbij 6 tot 12 patiënten tegelijkertijd worden gezien door een zorgverlener. De zorgverlener bespreekt met de patiënten één voor één het ziekteverloop en beantwoordt zijn of haar vragen. Het toepassen van dit concept verbetert het zelfmanagement en de tevredenheid van de patiënten. Doordat patiënten van anderen horen hoe zij een bepaald doel bereikt of een obstakel overwonnen hebben, worden mogelijke barrières voor gedragsverandering opgeheven.

  • Serie 1-op-1 consulten, in aanwezigheid van medepatiënten
  • Duur: 90 minuten
  • Aantal patiënten: 6-14
  • Volledige vervanging van het betreffende consult
  • Geen vervanging van alle 1 op 1 consulten
  • Géén voorlichtingsbijeenkomst
  • Vrijwillige deelname patiënten

Het concept van GMC wordt aangepast aan de eigen situatie, patiëntenpopulatie en het zorgverlenersteam. Enkele kenmerken zijn overal gelijk: het GMC is een volledige vervanging van een individueel consult en het GMC wordt uitgevoerd door een team, o.a. zorgverlener en groepsbegeleider.

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Onderzoek door Nivel naar ‘Gezamenlijk Medisch Consult: samen naar de dokter’. Ervaringen van patiënten en zorgverleners. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 153 (2009) A 828.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Methode
Praktische handleiding

Waar te vinden?

  • Achtergrondinformatie – boek: Een praktische handleiding: Gezamenlijk medisch consult, Femke Seesing, Ilse Raats, 1e druk 28-11-2009; ISBN 9789031372430. Dit boek laat zien hoe een ‘GMC’ op te zetten aan de hand van een checklist en bespreekt alle voorwaarden van een succesvol gezamenlijk medisch consult.
  • Recensie van het boek: Gezamenlijk medisch consult. Een praktische handleiding

Kosten instrument

Boek: €15,-
Methode GMC: niet bekend

Ontwikkeld door /contactpersoon

Kwaliteitsinstituut CBO

Organisaties die werken met methode / instrument

Gezamenlijke Medische Consulten (GMC’s) worden sinds 2005 door zo’n 50 teams toegepast in de Nederlandse gezondheidszorg.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016

gezamenlijke besluitvorming

Gezamenlijke besluitvorming – achtergrondinformatie

Doel

Gezamenlijke besluitvorming stimuleert het proces waarin de patiënt wordt geholpen de juiste keuze te maken als het gaat om diagnostiek of behandeling. Gezamenlijke besluitvorming is een belangrijke pijler van goede zorg en het vergroten van de eigen regie van patiënten. Het sluit goed aan bij de wens en noodzaak om zelfmanagement te ondersteunen, waarin de patiënt meer regie en verantwoordelijkheid op zich neemt.

Toelichting

Gezamenlijke besluitvorming ofwel gedeelde besluitvorming ofwel shared decision. De samenwerkende landelijke partijen hebben gekozen de term gezamenlijke besluitvorming te hanteren.

Bij gezamenlijke besluitvorming stelt de zorgverlener veel open vragen, geeft en vraagt veel informatie, vraagt of de patiënt wil participeren in de besluitvorming en houdt expliciet rekening met diens omstandigheden en voorkeuren.

Drie stappen in gezamenlijke besluitvorming die de essentie ervan goed weergeven:

  • ‘Choice talk’ (het bespreken dat er keuzes zijn binnen het zorgproces),
  • ‘Option talk’ (het bespreken van de opties met bijbehorende voor- en nadelen, bijv. met gebruik van keuzehulpen) en
  • ‘Decision talk’ (het helpen van de patiënt om zijn eigen voorkeuren te ontdekken en samen een beslissing te nemen).

Van belang is dat gezamenlijke besluitvorming niet op één moment, maar op diverse momenten in het proces plaatsvindt.

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat het goed inrichten en ondersteunen van het besluitvormingsproces de patiënten helpt. Ze zijn beter geïnformeerd, ze zijn zich meer bewust van de voor- en nadelen van bepaalde keuzes, ze voelen zich vaker tevreden en twijfelen minder over hun genomen beslissing (zie Cochrane-review). De meeste patiënten (70%) willen actief betrokken worden bij het nemen van belangrijke medische beslissingen; het overig deel (30%) laat de beslissing liever aan de zorgverlener over. Gezamenlijke besluitvorming levert meer patiënttevredenheid en een betere kwaliteit van leven op, en draagt bij tot een betere zorgverlener-patiëntrelatie. Patiënten die zelf beslissen, maken doorgaans een weloverwogen en medisch gezien verstandige keuze. Bij gezamenlijke besluitvorming stelt de zorgverlener veel open vragen, geeft en vraagt veel informatie, vraagt of de patiënt wil participeren in de besluitvorming en houdt expliciet rekening met diens omstandigheden en voorkeuren. (Informatie overgenomen van website www.zelfmanagement.com)

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Achtergrondinformatie op websites

Waar te vinden?

  1. Thema ‘Gedeelde besluitvorming’ op de website Zelfmanagement.com:
  2. Thema ‘Samen beslissen’ op de website Kennisplein Chronische zorg : Factsheet: Introductie Samen Beslissen

Kosten instrument

N.v.t

Ontwikkeld door /contactpersoon

N.v.t.

Organisaties die werken met methode / instrument

Volgt

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Volgt

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016

achtergrondinformatie

White papers – Persoonsgerichte zorg

Doel

Twee whitepapers beschrijven wat persoonsgerichte zorg is en geven een handleiding waarmee zorgverleners in hun eigen organisatie aan de slag kunnen.

Toelichting

  1. Het white paper ‘Wat is persoonsgerichte zorg?‘ Met dit white paper wil Vilans een basis bieden aan zorgverleners die aan de slag willen met een andere, integrale aanpak in de chronische zorg. Op dit white paper is een vervolg verschenen.
  2. Het white paper – Persoonsgerichte zorg – Hoe maak je een succes van persoonsgerichte zorg?: In het white paper beschrijven de auteurs een integrale aanpak in de vorm van het ‘Huis van persoonsgerichte zorg’. Een praktische handleiding waarmee zorgverleners en zorgmanagers in hun eigen organisatie aan de slag kunnen.

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

White paper / notitie

Waar te vinden?

Beide Whitepapers zijn op te vragen bij Vilans: Na het invullen van enkele persoonsgegevens ontvangt  u in uw mailbox een link naar de gratis pdf.

  1. Wat is persoonsgerichte zorg  (2013)
  2. Persoonsgerichte zorg, Hoe maak je een succes van persoonsgerichte zorg?,  (okt 2014)

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

  1. Vilans: Hans Vlek, Stannie Driessen, Lieke Hassink
  2. Vilans: Doortje Boshuizen, Jeanny Engels, Marloes Versleijen, Hans Vlek, Marjolein Rebel, Stannie Driessen

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016

methode

Doen en blijven doen, stappenreeks en persoonsgebonden factoren

Doel

Methode en training met als doel om zorgverleners te ondersteunen bij het motiveren van patiënten met een chronische ziekte om hun gezondheid te verbeteren. De module ‘Doen en Blijven Doen – zelfmanagement met hulp van de stappenreeks en de persoonsgebonden factoren’ heeft als doel zorgprofessionals houvast te bieden bij het doelgericht, gedragsgericht voorlichten en begeleiden bij gedragsverandering van hun patiënten: toewerken naar empowerment en zelfmanagement.

Toelichting

In ‘Doen en Blijven Doen’ wordt zelfmanagement benaderd vanuit fasen (de stappenreeks) en vanuit hoe de patiënt omgaat met gezondheidsgedrag (de persoonsgebonden factoren). De therapeut heeft een rol als coach en motivator, de patiënt is uiteindelijk de gedragsveranderaar.

  • De stappenreeks van voorlichting: openstaan, begrijpen, willen, kunnen, doen en blijven doen.
  • De persoonsgebonden factoren: demografische kenmerken, locus of control, stijlen van attributie, stress en stijlen van coping, emotionele gesteldheden, pijn en somatisatie.
  • E.e.a. wordt verduidelijkt aan de hand van casuïstiek.

Door het invullen van de vragenlijst wordt het gezondheidsgedrag van de patiënt in beeld gebracht; wat zijn manieren van denken, voelen, doen en welke gewoontes heeft hij in het omgaan met gezondheid. Hierdoor wordt het voor de hulpverlener veel duidelijker hoe hij de patiënt kan ondersteunen bij gedragsverandering en zelfmanagement. De stappenreeks en de persoonsgebonden factoren bieden een handvat voor voorlichting op maat: voorlichting die op de persoon en zijn doelen is afgestemd. Een gedragsverandering gericht op bevorderen van zelfmanagement en therapietrouw zal hierdoor eerder tot stand komen.

SeMaS (SelfManagement Screening)
In samenwerking met IQ-healthcare (Radboud Universiteit Nijmegen), DOH (De Ondernemende Huisarts) en Doen en Blijven Doen is een zelfmanagement-screeningsinstrument (Self Management Screening, SeMaS) ontwikkeld. In de SeMaS zijn opgenomen: de ernst van de ziekte, opleiding, demografische kenmerken, functionele status, (computer)vaardigheden, geschiktheid voor groepsinterventies, de mate van bereidheid voor zelfzorg. Wat betreft de persoonsgebonden factoren zijn de demografische kenmerken, locus of control, de eigen effectiviteit (van de stap willen), de sociale steun, de emotionele gesteldheden depressie en angst en de stijl van coping opgenomen.

Doelgroep(en)

Generiek: Mensen met één of meerdere chronische ziekten.
Zorgverleners: multidisciplinair: ketenpartners, huisartsen en POH

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd: meer informatie op de website Doen en blijven doen / onderzoek

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing in methode gewenst

Vorm

  • Methode (het boek over de methode Doen en Blijven Doen voor eerstelijns zorgverleners is medio 2018 vernieuwd)
  • Training: de basistraining bestaat uit 3 bijeenkomsten (avonden).

Waar te vinden?

Kosten instrument

Niet bekend

Ontwikkeld door /contactpersoon

Marieke van der Burgt (arts) en Frank Verhulst (psycholoog)

Organisaties die werken met methode / instrument

De Ondenemende Huisarts: DOH

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: augustus 2018

Richtlijn - advies

Zorgmodules Leefstijl 2015 – NHG

Doel

In de Zorgmodules Leefstijl (2015) staan richtlijnen over leefstijladvisering rondom de thema’s roken, alcohol, voeding en bewegen, voor de huisarts en andere zorgverleners.

Toelichting

De NHG-Zorgmodules Leefstijl geven richtlijnen over de advisering en begeleiding van patiënten als het gaat om alcoholproblematiek, bewegen, stoppen met roken en gezonde voeding. De modules geven een beschrijving van het zorgpad van de patiënt en de taakverdeling van de verschillende zorgverleners in de eerste lijn.

De inleidende hoofdstukken van de ‘Leefstijlmodules’ gaan in op algemene aspecten die bij elke vorm van leefstijladvisering aan de orde zijn zoals:  motiverende gespreksvoering, stimuleren van zelfmanagement, samenwerkingsafspraken, sociale kaart. Ook het aankaarten, inventariseren en evalueren van leefstijlproblematiek komt in de inleidende hoofdstukken aan de orde.

Doelgroep(en)

Zorgverleners: huisartsen, praktijkondersteuners/-verpleegkundigen en zorggroepen.

Validatie en effectiviteit

In de modules is kennis uit relevante NHG-Standaarden en zorgmodules gebundeld en per thema zijn doel, doelgroep, betrokken zorgverleners en praktische richtlijnen voor diagnostiek en behandeling uitgewerkt.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Richtlijn / zorgmodule met aansluiting op:

Waar te vinden?

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

NHG in samenwerking met diverse organisaties

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

achtergrondinformatie

Handreiking Ethische dilemma’s bij zelfmanagement

Doel

Deze handreiking is bedoeld voor zorgverleners die betrokken zijn bij het ondersteunen van zelfmanagement en daar in de praktijk ethische dilemma’s bij ondervinden. De handreiking geeft geen antwoorden hoe deze dilemma’s op te lossen. Een dilemma ontstaat juist omdat er geen eenduidige oplossing voor handen is. Deze handreiking is bedoeld om deze discussie te ondersteunen.

Toelichting instrument

  1. Introductie: beroepsethiek in de gezondheidszorg
  2. Een korte uiteenzetting van het begrip zelfmanagement in de chronische zorg.
  3. Aan de hand van casussen worden vijf dilemma’s besproken die verpleegkundigen en patiënten ervaren bij zelfmanagement(ondersteuning).
  4. Beschrijving van een methode die gebruikt kan worden om de discussie met collega’s over dilemma’s bij zelfmanagementondersteuning aan te gaan.

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Niet van toepassing

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Niet van toepassing

Vorm

Rapport

Waar te vinden?

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Jolanda Dwarswaard (Hogeschool Rotterdam) en
Hester van de Bovenkamp (Erasmus Universiteit Rotterdam)

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

achtergrondinformatie

Rapport: Zelfmanagement door mensen met chronische ziekten (2015)

Doel

Kennissynthese: onderzoek en implementatie van zelfmanagement in Nederland. Met het rapport willen de onderzoekers een overzicht bieden van de beschikbare kennis op het gebied van zelfmanagement bij chronische ziekte (2015). Die kennis was tot dusver erg versnipperd.

Toelichting

Met dit onderzoek is voor het eerste de effectiviteit van zelfmanagement goed onderbouwd. De onderzoekers hebben een meta-review gemaakt van onderzoek uit het buitenland en uit Nederland. Ook is duidelijk geworden welke factoren positief bijdragen aan het verder invoeren van zelfmanagement.

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Het ondersteunen van zelfmanagement leidt bij mensen met een chronische ziekte tot een betere gezondheid en een kleine daling van de zorgconsumptie. Maar om het potentieel van zelfmanagement ten volle te benutten moeten ondersteuning en interventies meer op maat worden aangeboden.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Niet van toepassing

Vorm

Rapport

Waar te vinden?

  • Heijmans, M., Lemmens, L., Otten, W., Havers, J., Baan, C., Rijken, M.,Zelfmanagement door mensen met chronische ziekten: kennissynthese van onderzoek en implementatie in Nederland. Utrecht; NIVEL, 2015. 55 p. ISBN 13: 9789461223555
  • Bijlagen: Zelfmanagement door mensen met chronische ziekten. Kennissynthese van onderzoek en implementatie in Nederland.  Utrecht; NIVEL, 2015. 99 p.

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

  • De kennissynthese is uitgevoerd door Nivel, RIVM, CBOimpact en TNO, in opdracht van ZonMw, in samenwerking met de coöperatie Zelfzorg Ondersteund.
  • Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met Monique Heijmans, Nivel, projectleider Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten.

Organisaties die werken met methode / instrument

N.v.t.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

N.v.t.

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

communicatie

Socratisch motiveren

Doel

Socratisch motiveren is een korte, krachtige methode die hulpverleners kunnen toepassen wanneer hun cliënt niet meewerkt aan gedragsverandering. Met de methode kunt u de motieven van de cliënt verduidelijken zonder daaraan een waardeoordeel te verbinden.

Toelichting instrument

Socratisch motiveren is een cognitieve en gedragstherapie. Stapsgewijs creëert u duidelijkheid over het probleem, onderzoekt u hoe bereid de cliënt is om zijn gedrag te veranderen en brengt u de consequenties van het probleem in kaart. U blijft dus niet trekken aan een dood paard. Juist met die houding brengt u een vastgelopen behandeling vaak toch weer in beweging.
De vijf stappen van socratische gespreksvoering:

  • Vast stellen van het probleem
  • Kennis maken. Levensmotieven helder maken. Functie van het probleem vaststellen.
  • Voor- en nadelen van het probleem op korte en lange termijn.
  • Moet er volgens cliënt iets veranderen? Weet hij het zeker? Twijfelt hij of wil hij het laten zoals het is?
  • Wil hij veranderen ? Hoe? Sluit aan bij referentiekader.
    Niet veranderen? Contact houden hoe het gaat.

Doelgroep(en)

Zorgverleners die worden geconfronteerd met ‘ongemotiveerde’ of ‘lastige’ cliënten en vastzittende of hopeloze hulpverleningssituaties.

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst
Workshop Socratisch Motiveren: Cure&Care Development

Vorm

Gespreksmethode

Waar te vinden?

‘Socratisch Motiveren’: boek van M. Appelman (gezondheidszorgpsycholoog en gedragstherapeut)
Boom Uitgevers Amsterdam, september 2014

Kosten instrument

N.v.t.

Ontwikkeld door /contactpersoon

Niet bekend

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016