Berichten

Toolkit / handreiking

Aan de slag met gezondheidsvaardigheden (Alliantie Gezondheidsvaardig)

Doel

29% van alle volwassenen in Nederland heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. De partners in de Alliantie Gezondheidsvaardigheden willen het thema gezondheidsvaardigheden op de agenda zetten, (samen)werken aan verbetering en kennis en ervaring uitwisselen. Via de website kunnen zorgverleners zelf aan de slag met bijvoorbeeld het maken van eenvoudig voorlichtingsmateriaal.

Toelichting instrument

Op verschillende terreinen verzamelt de Alliantie voorlichtingsmaterialen en kennis. Op deze pagina vindt u wat er onder andere door partners in de Alliantie Gezondheidsvaardigheden al is gemaakt op gebied van:

  1. Beleid
  2. Gespreksvaardigheden
  3. Gezondheidsvaardigheden meten
  4. Gezondheidsvaardigheden verbeteren
  5. Materiaal maken
  6. Materiaal testen
  7. Praktijkcheck
  8. Zorgonderwijs

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

De Alliantie Gezondheidsvaardigheden verzamelt voorlichtingsmateriaal in veel verschillende vormen waaronder PDF’s, brochures, flyers, video’s, infographics, beeldverhalen, etc.

Waar te vinden?

Website Alliantie Gezondheidsvaardigheden

Kosten instrument

De meeste instrumenten en voorlichtingsmaterialen zijn gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

De Alliantie Gezondheidsvaardigheden is een netwerk dat bestaat uit ruim 80 partners. Organisaties, instellingen of bedrijven die zich inzetten voor het bevorderen van gezondheid of het voorkomen van ziekten bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Een belangrijk doel van de Alliantie is het stimuleren van het uitwisselen van kennis en ervaring en het bevorderen van samenwerking.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Plaatsing: augustus 2018

vragenlijst

ZorgMentality

Doel

Mentality model: geeft inzicht in de waarden van Nederlandse burgers en hoe deze waarden keuzes beïnvloeden.

Toelichting instrument

Het Mentality-model is een segmentatietool waarmee organisaties doelgroepen gerichter kunnen definiëren en beter kunnen begrijpen. Als input voor marketing en communicatiestrategieën.

Het model onderscheidt de Nederlandse samenleving in acht groepen burgers (mentality milieus) die overeenkomen  ten aanzien van waarden en wensen over maatschappelijke kwesties, werk, vrije tijd, consumeren, politiek en ouder worden.

De 8 typen zorg cliënten die onder te verdelen zijn in 3 clusters zorgconsumenten:

  • A) de minder zelfredzame zorgconsument. Hieronder vallen de volgzame, consumptiegerichte en gemaksgerichte  zorgcliënten;
  • B) de pragmatische zorgconsument waaronder vallen de luxegerichte, resultaatgerichte, kwaliteitsgerichte en eigenzinnige zorgcliënt;
  • C) de maatschappij kritische zorgconsument;

Per type zorgconsument wordt een beschrijving gegeven naar dagelijks leven/ belevingswereld, hoe men omgaat met gezondheid, het zorggebruik, de arbeidsmarkt en houding tan aanzien van ICT. Groepen of clusters worden gekoppeld aan persuasion tactics. Lijst van 17 tactics waarvan de relevantie wisselt per cluster.

Doelgroep(en)

Generiek
Aanvankelijk niet specifiek gericht op chronisch zieken maar op de algemene bevolking van 18 jaar en ouder;

Validatie en effectiviteit

De laatste jaren is aangetoond dat met een consistente en praktisch bruikbare segmentatie te maken is van de Nederlandse bevolking op basis van sociale milieus die een levenshouding en waardeoriëntatie delen.
Wordt momenteel (2016) gevalideerd voor chronisch zieken en mensen met psychische klachten.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Lijst van 60 stellingen; schriftelijke afname thuis; Eigendom van Motivaction. Sinds 1998 wordt de lijst iedere twee jaar afgenomen.
Mentality-test: Individuen kunnen een individuele vragenlijst invullen waarna zij een persoonlijk ‘mentality’-profiel toegestuurd krijgen.

Waar te vinden?

Website: Motivaction

Kosten instrument

De vragenlijst en de voor de test ontwikkelde vraagstellingen vormen één geheel en zijn, net als het Mentality-model, eigendom van Motivaction. Het is derden niet toegestaan om de Mentality-vragenlijst (waaronder ook wordt verstaan individuele vraagstellingen) of het model te gebruiken voor interne of externe doeleinden zonder SCHRIFTELIJKE toestemming van Motivaction.

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkelaar: Motivaction
Contactpersoon: Marcel Voorn / Fenneke Vegter: telefoon 020 58 98 883 of moti@motivaction.nl

Gebaseerd op Mentality, een onderzoeksmodel dat mensen groepeert naar hun levensinstelling en persoonlijke waarden. Het model is op eigen initiatief door onderzoeksbureau Motivaction ontwikkeld. Het terugbrengen van 8 typen zorgconsulenten naar 3 clusters komt voort uit onderzoek van Motivaction in opdracht van VWS: De zorgklant van morgen, wensen en behoeften in een veranderende samenleving (2005).

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Wat werkt bij wie? Een doelgroepbenadering bij innovaties in zorg en preventie (Motivaction-Utrecht 2009)

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

communicatie

Tool Samen Beslissen. Doelen-formulier

Doel

Het Doelen-formulier is een hulpmiddel waarmee u concreet doelen, acties en vervolgstappen in kaart brengt.

Toelichting instrument

In een consult dat gericht is op zelfmanagement en persoonsgerichte zorg gaat de zorgverlener samen met de patiënt op zoek naar wat voor hem belangrijk is in zijn leven. En maakt de zorgverlener afspraken óf en hoe de patiënt aan zijn gezondheid en gedrag wil werken.  Vragen die aan de orde komen zijn o.a.:

  • De gedrags- / gezondheidsverandering die ik in de komende 3 tot 6 maanden wil maken is:
  • Deze week / maand ga ik:
  • Hoe belangrijk is het voor mij?
  • Hoeveel vertrouwen heb ik om dit doel te bereiken?
  • Het formulier sluit af met de vraag of de patiënt op een later moment de voortgang van dit doel wil bespreken. En zo ja: hoe en wanneer?

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Generiek

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Formulier

Waar te vinden?

Formulier doelen, acties en vervolgstappen – Onderdeel van de Toolkit Persoonsgerichte Zorg – Vilans / Kennisplein Chronische Zorg

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Vilans

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016

vragenlijst

Prescan/zelfevaluatie en ‘Scan & Plan’

Doel

De twee instrumenten ‘Prescan’ en de ‘Scan & plan’ zijn hulpmiddelen om te komen tot effectieve implementatie van ondersteunde zelfzorg.

Toelichting instrument

Prescan: Zorggroepen kunnen op basis van de vragen in de prescan zelf een eerste beeld verkrijgen in welke ontwikkelingsfase zij zich bevinden, wat een volgende stap van implementatie is en welke aandachtspunten daarbij centraal staan. Het is een gespreksleidraad en heeft een praktische insteek en sluit aan bij de ervaringen in het veld en wat in de afgelopen periode ontwikkeld is op het terrein van ondersteunende zelfzorg.

Scan: Op verzoek en initiatief van de zorggroep bieden de partijen van ZO! de zorggroepen de mogelijkheid om een ‘scan & plan’ gesprek te voeren met een ‘consulent’. Dit gebeurt in de vorm van een intake en een (of meerdere) geleide workshop(s).

Voor zorggroepen die een stap verder willen zetten met ondersteunde zelfzorg heeft Zelfzorg Ondersteund een projectplan ontwikkeld. Dit projectplan is onderdeel van Scan & plan.

Doelgroep(en)

Zorggroepen
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Notitie met een uiteenzetting over de werkwijze bij de ‘Prescan’ en de ‘Scan & plan’

  • Prescan: overzicht van vragen m.b.t. de verschillende ontwikkelingsfases
  • Scan: aanbod vanuit Zelfzorg Ondersteund!

Waar te vinden?

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Coöperatie Zelfzorg Ondersteund

Organisaties die werken met methode / instrument

Er zijn rond de 40 zorggroepen die zich hebben ingeschreven voor de Scan&Plan in 2016

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

training

De coachende praktijkondersteuner – ouderenzorg

Doel

De praktijkondersteuner ontwikkelt zich tot een communicatief vaardige coachende zorgverlener, die in staat is om open te exploreren binnen de wensen en mogelijkheden van de ouderen.

Toelichting

In deze training wordt getraind in coachende en communicatieve vaardigheden. Hierbij krijg u concrete hulpmiddelen aangereikt om persoonsgerichte zorg vorm te geven. De hulpmiddelen zijn:

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Praktijkondersteuner ouderenzorg

Validatie en effectiviteit

Niet van toepassing

Vorm

Training:

  1. Trainingsdag (2 dagdelen)
  2. Individuele coaching (individuele begeleiding/coaching in de vorm van het bijwonen van enkele consulten vervolgens daarna te coachen op: weerstand op de weerstand van de patiënt, open exploreren.
  3. E-coaching
  4. Terugkomdag (1 dagdeel)

Waar te vinden?

Training – De Coachende Praktijkondersteuner

Kosten instrument

Mogelijkheid tot een offerte voor maatwerk specifiek op de vraag van de organisatie

Ontwikkeld door /contactpersoon

De training is een integratie van het door Dubois & van Rij ontwikkelde coachingsconcept en het materiaal ontwikkeld door Zuyd Hogeschool en de Universiteit Maastricht.

Organisaties die werken met methode / instrument

Cohesie – huisartsenzorg – Venlo

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Feedback /quotes praktijkondersteuners die deelgenomen hebben aan de trainingen.

Interview met Karin Dubois over de methode.

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: december 2017

methode

Gedeelde besluitvorming – artikel (2015)

Doel

In het artikel worden de principes van gedeelde besluitvorming (gezamenlijke besluitvorming) besproken. Ook geven de auteurs praktische tips voor de toepassing ervan.

Toelichting instrument

Het toepassen van de principes van gedeelde besluitvorming is in de praktijk niet zo eenvoudig. Zorgverleners denken vaak dat ze gedeelde besluitvorming toepassen, maar in veel gevallen ervaren patiënten dit niet zo. In het artikel ‘Gedeelde besluitvorming’ wordt een model voor gedeelde besluitvorming beschreven. Zowel voor enkelvoudige keuzes als meer complexe beslissingen. De auteurs onderscheiden 7 stappen die bedoeld zijn om een duidelijke structuur aan het gesprek te geven. Ook geven zij praktische tips en voorbeeldvragen.

  • Wat is gedeelde besluitvorming en wat levert het op?
  • Hoe pas ik gedeelde besluitvorming toe?
  • Welke competenties zijn nodig?
  • Welke hulpmiddelen zijn er?

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

n.v.t.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

N.v.t.

Vorm

Artikel

Waar te vinden?

Gedeelde besluitvorming. Ruth Pel-Littel en Haske van Veenendaal; Artikel uit Bijblijven, het nascholingstijdschrift voor huisartsen. © Bohn Stafleu van Loghum 2015. Published online: 29 September 2015.

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Drs. R. Pel-Littel en Drs. H. van Veenendaal

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016

Laaggeletterdheid

Health communicator

Doel

Met de Health Communicator kunnen patiënten in hun eigen taal het consult bij de zorgverlener voorbereiden. De zorgverlener gebruikt deze informatie om een gericht consult te voeren. Na afloop van het consult ontvangen patiënten via de Health Communicator informatie in hun eigen moedertaal.

Toelichting instrument

Een meertalig anamnese en video-voorlichtingssysteem, dat direct rapporteert aan HIS, KIS of ZIS. De Health Communicator vertaalt bestaande vragenlijsten en voorlichtingsmateriaal in de taal van de patiënt.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Voorbereiding consult: voor aanvang van het consult wordt de patiënt verzocht een digitale vragenlijst in zijn of haar moedertaal in te vullen, met betrekking tot de hulpvraag. Deze vragenlijst kan zowel thuis als in de praktijk of kliniek worden ingevuld op de computer.
    Na het consult: de zorgverlener kan de patiënt via het Health Communicator netwerk voorzien van aanvullende informatie in de vorm van videomateriaal op maat (bv informatie uit Thuisarts.nl)
  • Vragen en antwoorden worden weergegeven in woord en in beeld waardoor Health Communicator ook door slechthorende, laaggeletterde of slechtziende patiënten gebruikt kan worden.
  • Er zijn verschillende pakketten: HA-pakket, POH-pakket, Diabetes / Astma/COPD/ Ouderen-pakket.

Doelgroep(en)

Volwassenen
Ouderen
Laaggeletterden
Niet-Nederlandstaligen
Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instructie gewenst

Vorm

Multimediale digitale omgeving

Waar te vinden?

Nedtalk Nederland: Health Communicator

Kosten instrument

Niet bekend

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkeld door Hans Nederhof, huisarts in Amsterdam en Ned-talk .

Organisaties die werken met methode / instrument

Gezondheidscentrum Banne Buiksloot in Amsterdam-Noord

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016

methode

A Taxonomy of Behavior Change Methods – Tables en figures

Doel

Een systematische review en overzicht met alle geïnventariseerde gedragsveranderingsmethodieken. Te gebruiken bij de keuze voor een in te zetten interventie of bij de ontwikkeling van een interventie.

Toelichting instrument

Het document ‘Tables en figures’, is één van de bijlagen bij het artikel ‘A Taxonomy of Behavior Change Methods; an Intervention Mapping Approach’ en bestaat uit 4 paragrafen:

  1. De abstract van de originele publicatie in Health Psychology Review;
  2. Een toelichting op het gebruik van de overzichtstabellen;
  3. De tabellen 1 t/m 15 waarin verschillende gedragsveranderingsmethoden worden uitgewerkt en een schematische weergave van de ontwikkeling en implementatie van een interventie.
  4. Referenties

Een aantal voorbeelden van de opgenomen methoden:

  • Methods to Change Awareness and Risk Perception
  • Methods to Change Habitual, Automatic and Impulsive Behaviors
  • Methods to Change Attitudes, Beliefs, and Outcome Expectations
  • Methods to Change Skills, Capability, and Self-Efficacy and to Overcome Barriers

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Theorie-based en evidence based

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Niet bekend

Vorm

Set van publicaties – artikelen

Waar te vinden?

  • Kok, G., Gottlieb, N. H., Peters, G.-J. Y., Mullen, P. D., Parcel, G. S., Ruiter, R. A. C., Fernández, M. E., Markham, C., & Bartholomew, L. K. (2015). A Taxonomy of Behavior Change Methods; an Intervention Mapping Approach. Health Psychology Review. DOI: 10.1080/17437199.2015.1077155
  • Tables en figures for A Taxonomy of Behavior Change Methods; an Intervention Mapping Approach
  • Achtergrondinformatie over Intervention Mapping

Kosten instrument

Gratis: artikelen gratis te downloaden

Ontwikkeld door /contactpersoon

G. Kok et al.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Kok, G. (2014). A practical guide to effective behavior change: How to apply theory- and evidence-based behavior change methods in an intervention. European Health Psychologist, 16(5), 156-170.

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016

methode

Health counseling – methode

Doel

Het Health Counselings model (HC) is een systematische methode om leefstijladviezen af te stemmen op de specifieke situatie van de patiënt en gericht op de begeleiding van de deelnemer met als doel hem te motiveren en gestelde doelen ook daadwerkelijk uit te voeren en vol te houden. Dit model is toe te passen voor allerlei adviezen over gedragsveranderingen.

Toelichting

De methode is gebaseerd op sociaal psychologische en cognitief gedragsmatige theorieën. Deze theorieën zijn geïntegreerd in een praktisch hanteerbaar praktijkmodel. Begeleiding en advies worden gefaseerd en in afzonderlijke stappen gegeven. In het praktijkmodel wordt het keuze-, afweging- en besluitvormingsproces van de patiënt gestimuleerd. De patiënt draagt de verantwoordelijkheid voor haar eigen keuzes. De hulpverlener is verantwoordelijk voor het op deskundige wijze begeleiden en ondersteunen van het proces.

Fasen en stappen in proces van Health Counseling:

  • voorbereiding: bewustwording , afweging , besluitvorming;
  • uitvoering van advies: gedragsverandering;
  • nazorg: gedragsbehoud patiënten en preventie van terugval.

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Methode

Waar te vinden?

  • Samenvatting van de methode uit de Toolbox Zelfmanagement bij leefstijlverandering, NISB 2012: Health Counseling
  • De methode wordt uiteengezet in het boek: Health Counseling van Frans Gerards en R. Borgers
    De opzet van dit boek, met achter ieder hoofdstuk kennisvragen en praktische opdrachten ter verwerking van de bestudeerde stof, maken van dit boek een complete inleiding in de systematiek van het (para)medische en verpleegkundige adviesgesprek.

Kosten instrument

N.v.t.

Ontwikkeld door /contactpersoon

In 1988/89 werd door medewerkers van de vakgroepen Huisartsgeneeskunde en Gezondheidsvoorlichting van de Universiteit Maastricht het ‘health counseling’-model ontwikkeld.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

training

Opleiding Leefstijlcoach

Doel

De opleiding tot leefstijlcoach  is er opgericht (zorg of sport) professionals op te leiden tot een allround leefstijlcoach. De leefstijlcoach heeft niet alleen kennis van een gezonde leefstijl maar heeft een gereedschapskist vol technieken, interventies en goede vragen om mensen naar een blijvende gedragsverandering te begeleiden. De Academie voor Leefstijl en Gezondheid is een post-hbo-opleiding tot leefstijlcoach.

Toelichting

  • Opleiding:
    De opleiding bestaat uit 3 modules met als thema ‘Coach jezelf’, ‘Coach de ander’ en ‘Coach de groep’. Deze thema’s gaan niet alleen over het coachen zelf maar de beweeg- en voedingsonderwerpen sluiten hier praktisch bij aan.
  • Benodigde tijd:
    De opleiding duurt ruim 1 jaar en bestaat uit 16 groepsbijeenkomsten in 3 modules. De werkbelasting bedraagt daarnaast gemiddeld 8-12 uur per week aan zelfstudie en/of het uitwerken van (groeps)opdrachten.

Doelgroep(en)

  • Professionals in de zorg of de sport op hbo-niveau (diëtisten, sportdocenten, fysiotherapeuten, hbo-v’ers en praktijkondersteuners)
  • Professionals met een relevante opleiding op mbo-4-niveau (CIOS-sportdocenten, verpleegkundigen en voedingsconsulenten) met voldoende praktijkervaring.

Validatie en effectiviteit

De Academie voor Leefstijl en Gezondheid (AVLEG) en zorgverzekeraar CZ zijn deze driejarige proef in februari 2014 gestart. De pilot wordt wetenschappelijk geëvalueerd door o.a. Universiteit Maastricht.

Vorm

Opleiding: geaccrediteerde post HBO-opleiding voor leefstijlcoaches.

Waar te vinden?

Academie voor leefstijl en gezondheid

Kosten opleiding

De kosten voor de opleiding bedragen €4.380,00  exclusief BTW (21%) en exclusief examenkosten, materialen en literatuur. Zie website Academie voor leefstijl en gezondheid.

Ontwikkeld door /contactpersoon

Academie voor Leefstijl en Gezondheid: info@avleg.nl

Organisaties die werken met methode / instrument

Zorggroep Zorroo;
Zorggroep Parkstad

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: maart 2016