Toolkit / handreiking

Aan de slag met gezondheidsvaardigheden (Alliantie Gezondheidsvaardig)

Doel

29% van alle volwassenen in Nederland heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. De partners in de Alliantie Gezondheidsvaardigheden willen het thema gezondheidsvaardigheden op de agenda zetten, (samen)werken aan verbetering en kennis en ervaring uitwisselen. Via de website kunnen zorgverleners zelf aan de slag met bijvoorbeeld het maken van eenvoudig voorlichtingsmateriaal.

Toelichting instrument

Op verschillende terreinen verzamelt de Alliantie voorlichtingsmaterialen en kennis. Op deze pagina vindt u wat er onder andere door partners in de Alliantie Gezondheidsvaardigheden al is gemaakt op gebied van:

  1. Beleid
  2. Gespreksvaardigheden
  3. Gezondheidsvaardigheden meten
  4. Gezondheidsvaardigheden verbeteren
  5. Materiaal maken
  6. Materiaal testen
  7. Praktijkcheck
  8. Zorgonderwijs

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

De Alliantie Gezondheidsvaardigheden verzamelt voorlichtingsmateriaal in veel verschillende vormen waaronder PDF’s, brochures, flyers, video’s, infographics, beeldverhalen, etc.

Waar te vinden?

Website Alliantie Gezondheidsvaardigheden

Kosten instrument

De meeste instrumenten en voorlichtingsmaterialen zijn gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

De Alliantie Gezondheidsvaardigheden is een netwerk dat bestaat uit ruim 80 partners. Organisaties, instellingen of bedrijven die zich inzetten voor het bevorderen van gezondheid of het voorkomen van ziekten bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Een belangrijk doel van de Alliantie is het stimuleren van het uitwisselen van kennis en ervaring en het bevorderen van samenwerking.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Plaatsing: augustus 2018

vragenlijst

Health Literacy Questionnaire (HLQ)

Doel

De vragenlijst bestaat uit 44 items verdeeld over 8 schalen: mate waarin ondersteuning van zorgverleners aanwezig is, er voldoende informatie is, iemand actief bezig is met zijn gezondheid, een sociaal vangnet heeft, oordeelkundig vermogen heeft, actief contact onderhoudt met zorgverleners, de weg kan vinden binnen de gezondheidszorg, in staat is juiste gezondheidsinformatie te vinden, in staat is gezondheidsinformatie te vinden en te begrijpen.

Toelichting instrument

De afname is schriftelijk of mondeling. De vragenlijst maakt deel uit van een interventie (de Ophelia approach) waarin op populatie niveau gekeken wordt waar de sterke en zwakke punten liggen op het gebied van gezondheidsvaardigheden en waarbij gezocht wordt naar oplossingen op maat uitgaande van de reeds bestaande expertise en zorgaanbod in een regio.

Op basis van de scores op de HLQ kunnen mensen worden ingedeeld in een aantal clusters die verschillen in de mate waarin zij hoog of laag scoren op de schalen van de HLQ. Ieder cluster of groep heeft bepaalde sterke en zwakke punten daar waar het gaat om gezondheidsvaardigheden.

De sterkte/ zwakte analyse laat zien op welke punten ondersteuning/ begeleiding nodig is (needsassessment) voor iedere groep. Op basis van deze needsassessment wordt in overleg met alle betrokken stakeholders (patiënten/ zorgverleners/ familie) een begeleidings- of ondersteuningsplan gekozen en geïmplementeerd binnen de zorg. Zorg op maat dus, aansluitend bij de zwakkere punten op het gebied van  gezondheidsvaardigheden van een bepaalde  groep.

Doelgroep(en)

Generiek
Toelichting: de vragenlijst is in Nederland bij een grote diverse groep chronisch zieken afgenomen. Kan bij chronisch zieken maar ook in de algemene bevolking afgenomen worden aangezien de focus ligt op gezondheidsvaardigheden

Validatie en effectiviteit

  • De HLQ is in meerdere landen vertaald en gevalideerd. Het is een betrouwbare lijst.
  • De Ophelia approach als zodanig wordt momenteel in diverse landen geïmplementeerd en lijkt succesvol in het geven van zorg op maat en verkleinen van gezondheidsverschillen.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

HLQ (in Nederlands, Begrip van Gezondheid en gezondheidszorg), oorspronkelijk ontwikkeld door Richard Osborne ea. in Australië, vertaald en gevalideerd in het Nederlands door het NIVEL (M. Heijmans, J. Rademakers ea.)
Contactpersoon voor vragen en de Nederlandse versie: M.Heijmans@nivel.nl
Voor informatie over praktische toepassing: www.ophelia.net.au

Ontwikkeld vanuit patiënten perspectief (grounded theory) op basis van focusgroepen met patiënten en zorgverleners. Sluit aan bij de meeste recente visie op gezondheidsvaardigheden als een multidimensioneel begrip waar naast functionele vaardigheden ook communicatieve en sociale vaardigheden nodig zijn.

Organisaties die werken met methode / instrument

Voor toepassing in de zorg of in verbetertrajecten voor de aanpak van lage gezondheidsvaardigheden nog niet operationeel in Nederland; De HLQ wordt (nog) niet gebruikt als screener voor individuele patiënten.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

Toolkit / handreiking

Handreiking Zelfmanagement en beperkte gezondheidsvaardigheden

Doel

Aanbieden van een methodiek aan huisartsenpraktijken en gezondheidscentra t.b.v. een stapsgewijze aanpak om zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden te bevorderen.

Toelichting instrument

De methodiek is beschreven in een handreiking. Deze bestaat uit 9 praktische stappen en een werkboek voor een teamplan. Hiermee kunnen (toekomstige) eerstelijns zorgverleners zelfmanagementondersteuning voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden stap voor stap organiseren. Naast veel praktische informatie staat de handreiking boordevol tips, verwijzingen naar hulpmiddelen, websites, verdieping en praktijkcases.

U kunt het document voor verschillende doeleinden gebruiken:

  • Als inkijkje in zelfmanagement en gezondheidsvaardigheden (deel 1).
  • Ter voorbereiding met je team, zoals voor het teamplan, het achterhalen doelgroep en inrichten wachtkamer (deel 2).
  • Als naslagwerk voor de route die de patiënt in je praktijk doorloopt met hulpmiddelen voor de voorbereiding op het consult, zelfmanagementondersteuning en tips voor goede gespreksvoering (deel 3).
  • Ter evaluatie met het team (deel 4).

Doelgroep(en)

Zorgverleners in de huisartspraktijk, zoals huisarts, praktijkondersteuner, praktijkassistente, diëtist en fysiotherapeut.

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Brochure – 50 pagina’s

Waar te vinden?

Op te vragen via het Kennisplein Chronische zorg

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Vilans, patiënten, zorgverleners, Alliantie Gezondheidsvaardigheden en de NHG
Contactpersonen: Evianne Wijenberg of Jeanny Engels,

De methodiek is in de ‘testfase’. Op basis van de ervaringen wordt de methodiek verder aangescherpt.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Artikel uit de POH, Juni 2015  : Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden, geen doorsnee patiënt

 

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Laaggeletterdheid

Factsheet Beperkte gezondheidsvaardigheden in de langdurende zorg

Doel

De factsheet biedt inzicht in de stand van zaken rond de zorg voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden (2013).

Toelichting instrument

In de factsheet vindt u informatie over:

– Wat is er bekend over deze patiëntengroep?
– Wat zijn de feiten en cijfers?
– Wat gebeurt er al om de situatie te verbeteren?
– Wat is er nog nodig?
– Hoe kun je iemand met beperkte gezondheidsvaardigheden goed ondersteunen?
– Wat werkt minder goed?

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Factsheet 1 A4

Waar te vinden?

Beperkte gezondheidsvaardigheden in de langdurende zorg

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkeld door Vilans. De informatie komt voort uit literatuuronderzoek en interviews met zorgverleners (POH/PVK), experts en onderzoekers van het AMC/UVA, de NHG, het UMC, ETV.nl en Pharos (2013).
Contactpersoon:  J. Engels

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Laaggeletterdheid

Factsheet Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden

Doel

Factsheet voor zorgverleners met informatie over laaggeletterheid en gezondheidsvaardigheden.

Toelichting instrument

De factsheet beschrijft bondig:
– Feiten en cijfers over voorkomen laaggeletterheid en gezondheidsvaardigheden
– Korte uitleg wat gezondheidsvaardigheden zijn en de samenhang met gezondheid
– Waar hebben mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden moeite mee
– Herkennen van beperkte gezondheidsvaardigheden
– Tips voor effectieve communicatie
– Tips voor eenvoudig voorlichtingsmateriaal

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Factsheet – 2 A4

Waar te vinden?

Factsheet  Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden

Meer factsheets diverse onderwerpen: www.pharos.nl 

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Pharos: Expertisecentrum gezondheidsverschillen

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Laaggeletterdheid

Handreiking – Leefstijladvisering aan migranten en laaggeletterden – NHG

Doel

Handreiking voor zorgverleners waar bij de leefstijladvisering aan migranten en laaggeletterden op gelet dient te worden.

Toelichting instrument

Bij leefstijladvisering aan migranten en laaggeletterden ontstaat soms de indruk dat de adviezen niet overkomen of niet worden opgevolgd. Onderzoek toont ook aan dat deze groepen minder succesvol zijn bij afvallen, bewegen en stoppen met roken.

Tips voor leefstijladvisering aan migranten en laaggeletterden wordt gegeven over de volgende aspecten:
– Achtergrond en referentiekader van de patiënt
– Afstemming van de communicatie
– Aanpassing aan de leefwereld van de patiënt
– Patiëntgericht werken
– Organisatie van groepsbijeenkomsten
– Tips over handige websites en verdere verdieping.

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Brochure – 2 A4

Waar te vinden?

Leefstijladvisering aan migranten en laaggeletterden – NHG

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

© 2015 Nederlands Huisartsen Genootschap

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Meer informatie en voorbeelden: website: www.huisarts-migrant.nl
Platform voor huisartsen met vragen over zorg en gezondheid voor migranten,- asielzoekers,- en vluchtelingenpatiënten

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Toolkit / handreiking

Handreiking voor de aanpak van laaggeletterdheid – GGD Nederland

Doel

Leidraad voor het herkennen, omgaan met en doorverwijzen van laaggeletterden door medewerkers van de GGD’en. De handreiking biedt inspiratie voor zorgverleners die alert willen zijn op laaggeletterdheid (2011).

Toelichting instrument

De handreiking biedt vijf praktische aanbevelingen met diverse tips voor de zorgverleners:

  1. Stel een coördinator aan;
  2. Vergroot uw kennis;
  3. Herken en verwijs door;
  4. Integreer de aanpak in uw dagelijks werk;
  5. Maak uw communicatie toegankelijk.

Veel verwijzingen (links) naar andere websites in de brochure werken helaas niet.

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Brochure, 8 pagina’s

Waar te vinden?

Handreiking voor de aanpak van laaggeletterdheid

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Deze Handreiking kwam tot stand door een samenwerking van GGD Nederland en Stichting Lezen & Schrijven (2011).

Organisaties die werken met methode / instrument

GGD’en Nederland

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Laaggeletterdheid

Laaggeletterdheid – Leidraad voor doorverwijzers

Doel

Deze informatieve brochure biedt een handreiking om signalen van laaggeletterdheid te herkennen, laaggeletterdheid bespreekbaar te maken en de doelgroep te verwijzen naar het volwassenenonderwijs.

Toelichting instrument

De brochure bevat een gespreksleidraad bij wat je kunt doen als je ontdekt dat iemand laaggeletterd is. Verder biedt deze brochure achtergrondinformatie over het verschijnsel laaggeletterdheid met de volgende items:

  • Begripsbepaling
  • Om welke mensen gaat het?
  • Risicofactoren
  • Laaggeletterdheid als probleem
  • Terug naar school: drempels en motieven
  • Het lees- en schrijfonderwijs
  • Persoonlijke verhalen van cursisten

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Brochure

Waar te vinden?

Laaggeletterdheid. Leidraad voor doorverwijzers

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

De brochure is in 2005 oorspronkelijk samengesteld in het kader van het Landelijke Actieplan Alfabetisering Autochtone Nederlanders, 2003-2006. De derde druk van de brochure is tot stand gekomen in het kader van het Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010: ‘Van A tot Z betrokken’ van de Directie BVE van OCW.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Zie blz 37 uit de brochure

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Toolkit / handreiking

Toolkit Laaggeletterdheid – LHV

Doel

Met de Toolkit voor Omgang met laaggeletterden in de huisartsenpraktijk zijn de zorgverleners beter in staat laaggeletterdheid bij patiënten te herkennen. De toolkit biedt handvatten hoe de zorgverlener hier in de praktijk mee om kan gaan in zijn communicatie met de patiënt, bijvoorbeeld bij een verwijzing naar de tweede lijn of bij de uitleg over een geneesmiddel. Daarmee kan de praktijk en de zorg toegankelijker worden voor laaggeletterden.

Toelichting instrument

Per hoofdstuk vindt u achtergrondinformatie, risicomomenten en tips: ‘Wat kunt u doen’.
Opbouw van de toolkit:

  1. Laaggeletterden in beeld
  2. Aan de balie en de telefoon
  3. Tijdens het spreekuur
  4. Medicatie en (door) verwijzen
  5. Praktijkinrichting

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Brochure met bijlagen:
De toolkit biedt zorgverleners een checklist Observaties in de huisartsenpraktijk. Ook is er een checklist Communicatie op maat die handvatten geeft voor de communicatie met patiënten die minder goed kunnen lezen (2011).

Waar te vinden?

Website LHV
Toolkit Laaggeletterdheid als PDF

Kosten instrument

Gratis
De checklisten zijn voor leden LHV gratis te downloaden.

Ontwikkeld door /contactpersoon

De Toolkit Laaggeletterdheid is tot stand gekomen in samenwerking met Stichting Lezen & Schrijven, Gezondheidsinstituut NIGZ, Stichting Expertisecentrum Educatieve Televisie (ETV), het Nederlands Huisartsen Genootschap en Pharos.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Laaggeletterdheid

Checklist ‘Communicatie op maat van laaggeletterden’

Doel

Met deze checklist kan de zorgverlener controleren of zijn taalgebruik aansluit bij mensen die laaggeletterden zijn.

Toelichting instrument

De checklist bestaat uit 16 korte vragen waarmee de zorgverlener zijn taalgebruik onder de loep neem, aangevuld met uitleg/tips. Voorbeeldvragen zijn o.a.:
– Herhaalt u de belangrijkste punten?
– Moedigt u patiënten aan om vragen te stellen?
– Bevestigt u dat u de patiënt begrijpt?
– Gebruikt u eenvoudige taal?

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    De zorgverlener vult de checklist met vragen in direct na het consult.
  • Score/uitkomst: Voor elk onderdeel van deze lijst kunt u nagaan of u deze toepast in uw communicatie. Ook kunt u de aangeven hoe hoog u scoort voor ieder onderdeel op een schaal van 1 tot 5.

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Checklist met 16 vragen

Waar te vinden?

De checklist is onderdeel van de Toolkit Laaggeletterdheid van de LHV
LHV-leden kunnen de posters en de checklists die bij de Toolkit Laaggeletterdheid behoren via de website van de LHV downloaden.

Kosten instrument

Gratis voor leden LHV

Ontwikkeld door /contactpersoon

De Toolkit Laaggeletterdheid is tot stand gekomen in samenwerking met Stichting Lezen & Schrijven, Gezondheidsinstituut NIGZ, Stichting Expertisecentrum Educatieve Televisie (ETV), het Nederlands Huisartsen Genootschap en Pharos.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016