Berichten

vragenlijst

Health Literacy Questionnaire (HLQ)

Doel

De vragenlijst bestaat uit 44 items verdeeld over 8 schalen: mate waarin ondersteuning van zorgverleners aanwezig is, er voldoende informatie is, iemand actief bezig is met zijn gezondheid, een sociaal vangnet heeft, oordeelkundig vermogen heeft, actief contact onderhoudt met zorgverleners, de weg kan vinden binnen de gezondheidszorg, in staat is juiste gezondheidsinformatie te vinden, in staat is gezondheidsinformatie te vinden en te begrijpen.

Toelichting instrument

De afname is schriftelijk of mondeling. De vragenlijst maakt deel uit van een interventie (de Ophelia approach) waarin op populatie niveau gekeken wordt waar de sterke en zwakke punten liggen op het gebied van gezondheidsvaardigheden en waarbij gezocht wordt naar oplossingen op maat uitgaande van de reeds bestaande expertise en zorgaanbod in een regio.

Op basis van de scores op de HLQ kunnen mensen worden ingedeeld in een aantal clusters die verschillen in de mate waarin zij hoog of laag scoren op de schalen van de HLQ. Ieder cluster of groep heeft bepaalde sterke en zwakke punten daar waar het gaat om gezondheidsvaardigheden.

De sterkte/ zwakte analyse laat zien op welke punten ondersteuning/ begeleiding nodig is (needsassessment) voor iedere groep. Op basis van deze needsassessment wordt in overleg met alle betrokken stakeholders (patiënten/ zorgverleners/ familie) een begeleidings- of ondersteuningsplan gekozen en geïmplementeerd binnen de zorg. Zorg op maat dus, aansluitend bij de zwakkere punten op het gebied van  gezondheidsvaardigheden van een bepaalde  groep.

Doelgroep(en)

Generiek
Toelichting: de vragenlijst is in Nederland bij een grote diverse groep chronisch zieken afgenomen. Kan bij chronisch zieken maar ook in de algemene bevolking afgenomen worden aangezien de focus ligt op gezondheidsvaardigheden

Validatie en effectiviteit

  • De HLQ is in meerdere landen vertaald en gevalideerd. Het is een betrouwbare lijst.
  • De Ophelia approach als zodanig wordt momenteel in diverse landen geïmplementeerd en lijkt succesvol in het geven van zorg op maat en verkleinen van gezondheidsverschillen.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

HLQ (in Nederlands, Begrip van Gezondheid en gezondheidszorg), oorspronkelijk ontwikkeld door Richard Osborne ea. in Australië, vertaald en gevalideerd in het Nederlands door het NIVEL (M. Heijmans, J. Rademakers ea.)
Contactpersoon voor vragen en de Nederlandse versie: M.Heijmans@nivel.nl
Voor informatie over praktische toepassing: www.ophelia.net.au

Ontwikkeld vanuit patiënten perspectief (grounded theory) op basis van focusgroepen met patiënten en zorgverleners. Sluit aan bij de meeste recente visie op gezondheidsvaardigheden als een multidimensioneel begrip waar naast functionele vaardigheden ook communicatieve en sociale vaardigheden nodig zijn.

Organisaties die werken met methode / instrument

Voor toepassing in de zorg of in verbetertrajecten voor de aanpak van lage gezondheidsvaardigheden nog niet operationeel in Nederland; De HLQ wordt (nog) niet gebruikt als screener voor individuele patiënten.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

training

Scholing: Effectief communiceren met laaggeletterden

Doel

De Pharos training  ‘Effectief communiceren met laaggeletterden’ is er op gericht dat de zorgverlener met zijn vragen, informatie en adviezen aansluit op het scholingsniveau en het niveau Nederlands van de patiënt.

Toelichting

De trainingen over laaggeletterd, laaggeschoold en lage gezondheidsvaardigheden gaan in op: leren herkennen van lage gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid; inzicht van de invloed van een lage scholing op basisvaardigheden, leerstijl en abstractieniveau; communicatie aanpassen aan patiënten met een lage scholingsachtergrond.

  • Er wordt samengewerkt met een ervaren trainingsacteur.
  • Er wordt gewerkt met vragen, ervaringen en casuïstiek uit de dagelijkse praktijk van de deelnemers.
  • De training is praktisch van opzet. Het geleerde kan men meteen in praktijk brengen.
  • De trainers creëren een open en veilige sfeer. U wordt uitgenodigd vragen en twijfels te delen.

Doelgroep(en)

Zorgverleners met patiënten of cliënten met een lage scholingsachtergrond en beperkt Nederlands.

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Vorm

  • Training van 1 dagdeel
  • Met een incompany training biedt Pharos een aanbod op maat voor uw organisatie.

Waar te vinden?

Kosten instrument

Voor meer informatie en een prijsopgave neemt u contact op via: training@pharos.nl of (030) 234 98 00

Ontwikkeld door /contactpersoon

Pharos

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Laaggeletterdheid

Stappenplan aanpak laaggeletterdheid

Doel

Een leidraad om binnen de zorgorganisatie of -praktijk aan de slag te gaan met laaggeletterdheid bij patiënten.

Toelichting instrument

Het vijfstappenplan staat vol informatie en tips om structureel aandacht te besteden aan laaggeletterdheid bij patiënten. Een stappenplan met vijf thema’s:

  1. Strategie ontwikkelen;
  2. Bewustwording creëren;
  3. Signaleren en doorpakken;
  4. Communicatie aanpassen;
  5. Borgen in beleid.

De thema’s zijn stap voor stap te volgen, maar ook kunnen willekeurige stappen gekozen worden of naar eigen inzicht stappen combineren.

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Stappenplan en format projectplan

Waar te vinden?

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Laaggeletterdheid

Suiker in Eigen Hand (in ontwikkeling)

Doel

In het project  ‘Suiker in Eigen Hand’ is een praktisch en visueel ingericht handboek voor de beperkt gezondheidsvaardige diabetespatiënt in ontwikkeling. Het doel van het project is het bevorderen van zelfmanagement van laagopgeleide diabetespatiënten.

Toelichting instrument

In het handboek worden patiënten op een beeldende manier meegenomen en wordt stap voor stap uitgelegd wat diabetes is, met welke verschillende zorgverleners ze te maken krijgen, wat ze daar kunnen verwachten en wat ze zelf kunnen en moeten doen. Zie ook: Handboek voor de patiënt: Ik heb diabetes, wat kan ik doen? 

  • Het handboek bestaat uit drie delen:
    • Deel 1. Ziekte en lichaam: Eenvoudige uitleg over diabetes in eenvoudige platen plus informatieve teksten. Dit onderdeel zal ook opgenomen worden in ‘Begrijp je lichaam’.
    • Deel 2. Wat kan ik zelf doen?
      Gericht op het stimuleren van zelfmanagement vaardigheden
    • Deel 3. Met welke zorgverleners heb je te maken als diabetespatiënt.
  • Handreiking voor de POH (hoe te werken met het handboek bij een beperkt gezondheidsvaardige patiënt)
  • Trainingsmodule: Coachende vaardigheden voor de huisartsenpraktijk (m.n. POHers)

Doelgroep(en)

Diabetes
Laaggeletterden
Beperkte gezondheidsvaardigheden
Zorgverleners – Praktijkondersteuner

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst: er wordt een trainingsmodule ontwikkeld door Pharos

Vorm

  • Handboek
  • Handreiking POH
  • Traningsmodule: Coachende vaardigheden voor de huisartsenpraktijk

Waar te vinden?

Nog in ontwikkeling: zie website Pharos

Ontwikkeld door /contactpersoon

  • Materialen worden ontwikkeld in samenwerking met de NHG en de Stichting Voorlichters Gezondheid en in afstemming met laagopgeleide diabetespatiënten en POHers. Het wordt getest in een aantal huisartspraktijken.
  • Samenvatting: Suiker in eigen hand – Looptijd: januari 2015-december 2016
  • Contactpersoon: Hester van Bommel, Pharos

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

patienteninformatie

Medicatiegebruik: ‘Kunt u dat even uitleggen?’

Doel

Een landelijke campagne om goed medicijngebruik door laaggeletterde patiënten te bevorderen door het aanbieden van begrijpelijke medicijninformatie.

Toelichting instrument

Laaggeletterden hebben specifieke problemen met hun medicatiegebruik. Ze hebben vaak moeite om de uitleg en de bijsluiter te begrijpen. Dat kan leiden tot therapie-ontrouw en verkeerd geneesmiddelgebruik. De website www.apo.nl biedt begrijpelijke medicijninformatie en een kijkje in het leven van een laaggeletterde. Onderdelen van de website:

  • Uitleg in beeld – Verschillende instructies, bv zonodig innemen, inhaleren, 1,2 of 3 maal daags, met voedsel etc uitgelegd m.b.v. een kort filmpje of gesproken woord
  • Top 10 moeilijke woorden – woordenboek met mogelijkheid tot gesproken uitleg
  • Verhalen van drie mensen die problemen hebben met lezen
  • Boek: Kunt u dat even uitleggen?

Doelgroep(en)

Generiek
Laaggeletterden

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Website met uitleg in beeld en gesproken tekst.

Waar te vinden?

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

KNMP en Pharos

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

De website bevat meerdere filmpjes die inzicht geven een kijkje in het leven van een laaggeletterde en laten het belang van taalvaardigheid voor juist medicatiegebruik zien.

 

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

patienteninformatie

Wachtkamerfilm Zelfmanagement

Doel

Korte voorlichtingsfilm die patiënten kennis laat maken met zelfmanagement, die patiënten bewust maakt dat ze zelf aan hun gezondheid kunnen werken, bijvoorbeeld door gezond te eten en te bewegen.

Toelichting instrument

Film zonder geluid, met eenvoudig taalgebruik en begrijpelijk voor iedereen (2012).

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Deze voorlichtingsfilm is geschikt om bijvoorbeeld in de wachtkamer te tonen.

Doelgroep(en)

Generiek
Laaggeletterden

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Video van 2.16 minuten

Waar te vinden?

Video

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Vilans, Zorggroep Cohesie, gezondheidscentrum Withuis, Robuust, CZ en VGZ

Organisaties die werken met methode / instrument

Zorggroep Cohesie
Gezondheidscentrum Withuis

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Toolkit / handreiking

Handreiking Zelfmanagement en beperkte gezondheidsvaardigheden

Doel

Aanbieden van een methodiek aan huisartsenpraktijken en gezondheidscentra t.b.v. een stapsgewijze aanpak om zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden te bevorderen.

Toelichting instrument

De methodiek is beschreven in een handreiking. Deze bestaat uit 9 praktische stappen en een werkboek voor een teamplan. Hiermee kunnen (toekomstige) eerstelijns zorgverleners zelfmanagementondersteuning voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden stap voor stap organiseren. Naast veel praktische informatie staat de handreiking boordevol tips, verwijzingen naar hulpmiddelen, websites, verdieping en praktijkcases.

U kunt het document voor verschillende doeleinden gebruiken:

  • Als inkijkje in zelfmanagement en gezondheidsvaardigheden (deel 1).
  • Ter voorbereiding met je team, zoals voor het teamplan, het achterhalen doelgroep en inrichten wachtkamer (deel 2).
  • Als naslagwerk voor de route die de patiënt in je praktijk doorloopt met hulpmiddelen voor de voorbereiding op het consult, zelfmanagementondersteuning en tips voor goede gespreksvoering (deel 3).
  • Ter evaluatie met het team (deel 4).

Doelgroep(en)

Zorgverleners in de huisartspraktijk, zoals huisarts, praktijkondersteuner, praktijkassistente, diëtist en fysiotherapeut.

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Brochure – 50 pagina’s

Waar te vinden?

Op te vragen via het Kennisplein Chronische zorg

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Vilans, patiënten, zorgverleners, Alliantie Gezondheidsvaardigheden en de NHG
Contactpersonen: Evianne Wijenberg of Jeanny Engels,

De methodiek is in de ‘testfase’. Op basis van de ervaringen wordt de methodiek verder aangescherpt.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Artikel uit de POH, Juni 2015  : Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden, geen doorsnee patiënt

 

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Laaggeletterdheid

Factsheet Beperkte gezondheidsvaardigheden in de langdurende zorg

Doel

De factsheet biedt inzicht in de stand van zaken rond de zorg voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden (2013).

Toelichting instrument

In de factsheet vindt u informatie over:

– Wat is er bekend over deze patiëntengroep?
– Wat zijn de feiten en cijfers?
– Wat gebeurt er al om de situatie te verbeteren?
– Wat is er nog nodig?
– Hoe kun je iemand met beperkte gezondheidsvaardigheden goed ondersteunen?
– Wat werkt minder goed?

Doelgroep(en)

Zorgverleners
Beleidsmakers

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Factsheet 1 A4

Waar te vinden?

Beperkte gezondheidsvaardigheden in de langdurende zorg

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkeld door Vilans. De informatie komt voort uit literatuuronderzoek en interviews met zorgverleners (POH/PVK), experts en onderzoekers van het AMC/UVA, de NHG, het UMC, ETV.nl en Pharos (2013).
Contactpersoon:  J. Engels

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

Laaggeletterdheid

Factsheet Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden

Doel

Factsheet voor zorgverleners met informatie over laaggeletterheid en gezondheidsvaardigheden.

Toelichting instrument

De factsheet beschrijft bondig:
– Feiten en cijfers over voorkomen laaggeletterheid en gezondheidsvaardigheden
– Korte uitleg wat gezondheidsvaardigheden zijn en de samenhang met gezondheid
– Waar hebben mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden moeite mee
– Herkennen van beperkte gezondheidsvaardigheden
– Tips voor effectieve communicatie
– Tips voor eenvoudig voorlichtingsmateriaal

Doelgroep(en)

Zorgverleners

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Direct inzetbaar

Vorm

Factsheet – 2 A4

Waar te vinden?

Factsheet  Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden

Meer factsheets diverse onderwerpen: www.pharos.nl 

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Pharos: Expertisecentrum gezondheidsverschillen

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

training

Training ‘Heb ik het goed uitgelegd?

Doel

Effectief communiceren met migranten met een lage scholing en beperkt Nederlands.
De training geeft zorgverleners inzicht in hoe zij vragen, informatie en adviezen aan te sluiten op het scholingsniveau en het niveau Nederlands van de cliënt.

Toelichting scholing

De training is praktisch van opzet en gaat uit van vragen, ervaringen en casuïstiek uit de dagelijkse praktijk van de deelnemers. De trainers creëren een open en veilige sfeer die zorgverleners uitnodigt om vragen en twijfels te delen.
In de training komt aan bod inzicht in de mogelijkheden van cliënten om de informatie, adviezen en vragen te begrijpen en op welke wijze sluit de communicatie aan op de mogelijkheden van de cliënt.

Doelgroep(en)

Zorgverleners met cliënten met een lage scholingsachtergrond en beperkt Nederlands.

Validatie en effectiviteit

Niet bekend

 

Vorm

Waar te vinden?

Pharos: Expertisecentrum gezondheidsverschillen: Heb ik het goed uitgelegd?

Kosten

€ 295,- per deelnemer, inclusief lesmap

Ontwikkeld door / contactpersoon

Voor trainingen op maat: zie website van Pharos
of mail naar:  training@pharos.nl
of (030) 234 98 00

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Artikel: ‘Heb ik het goed uitgelegd?’, Marjolein van Leeuwen; nummer 1 – 2011 PHAXX

 

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016