Berichten

e-health app

Mirro

Doel

De online (zelfhulp) modules van mirro helpen bij het herkennen, aanpakken en het later opnieuw voorkomen van diverse psychische klachten.

Toelichting instrument

De online (zelfhulp) modules van mirro helpen bij het herkennen, aanpakken en het later opnieuw voorkomen van diverse psychische klachten. De modules bestaan uit psycho-educatie, oefeningen, ervaringsverhalen, tests en tips, en zijn laagdrempelig en actiegericht. Er zijn in totaal 17 verschillende thema’s, waaronder relatieproblemen, geldzorgen, depressie, slaapproblemen en burn-out klachten.

De behandelaar nodigt de cliënt uit voor de gewenste module. Mirro werkt daarnaast met een voucherpakket waarmee cliënten anoniem aan de slag met de oefeningen, video’s en ervaringsverhalen op alle 17 beschikbare zelfhulp modules.

Ook kunnen patiënten zelfstandig aan de slag met online zelfhulp. Iedere module bestaat uit een gratis zelftest en algemene informatie over het thema. Voor oefeningen, extra uitleg en ervaringsverhalen betalen gebruikers € 7,- voor één jaar premium gebruik van alle beschikbare modules, anoniem.

Doelgroep(en)

Volwassenen
Mensen met somberheids en depressieve klachten

Validatie en effectiviteit

De inhoud van de modules is ontwikkeld door GGZ-professionals met specifieke expertise op het thema. Er is hierbij gebruik gemaakt van inzichten uit behandelvormen die in de dagelijkse GGZ-praktijk worden toegepast, zoals ACT (Acceptance en commitment therapy), cognitieve gedragstherapie en mindfulness.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Training e-Mental Health in de huisartsenpraktijk voor psycholoog, huisarts of POH GGZ is mogelijk via mirro.

Vorm

Website met online modules

Waar te vinden?

Website: Mirro.nl

Kosten instrument

Voor oefeningen, extra uitleg en ervaringsverhalen betalen gebruikers – zonder verwijzing vanuit de huisartsenpraktijk of voucher van de werkgever – voor één jaar premium gebruik van alle beschikbare modules € 7,-.

Ontwikkeld door /contactpersoon

Stichting mirro is een gezamenlijk initiatief van de GGZ-instellingen AZmn, GGZ Drenthe, GGZ inGeest, Parnassia Groep en verzekeraar Achmea. Meer informatie over mirro.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Niet bekend

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: december 2017

patientprofiel

Distress-screener en patientprofielkaart-screening

 Doel

Screening voor distress en uitgebreidere probleeminventarisatie (patiëntprofielkaart) bij chronisch somatische aandoeningen

Toelichting instrument

Het distress-screeningsinstrument (A) (in combinatie met of zonder cognitieve gedragsfactoren) leidt tot een korte en eenvoudige screening van patiënten die risico lopen op aanpassingsproblemen en potentieel baat hebben bij een cognitieve gedragstherapeutische behandeling.

Het bredere screeningsinstrument (B) biedt een (digitale) patiëntprofielkaart met automatische scoring, waarin op een inzichtelijke manier de belangrijkste functioneringsgebieden en potentiële kwetsbaarheidsfactoren in kaart kunnen worden gebracht en waarin ook het patiëntenperspectief is meegenomen. Op de patiëntprofielkaart wordt per domein de mate van ‘at risk’ zijn weergegeven via een kleur op een continuüm van groen naar rood, waarbij de specifieke subdomeinen kunnen worden weergegeven door op het domein te klikken. Ook kunnen de exacte scores in beeld worden gebracht en het verloop van het functioneren over de tijd/in vergelijking met de vorige meting. Hierdoor kan in 1 oogopslag gezien worden in welke domein(en) problemen zijn bij deze patiënt en kan indien nodig worden doorgeklikt om te zien op welke subdomeinen de problemen vooral bestaan. Hieraan kan een stroomdiagram met acties van de behandelaar gekoppeld worden, waarmee in combinatie met de eigen prioriteiten van de patiënt doelen kunnen worden geformuleerd waar de patiënt aan kan werken en verwijsopties staan genoemd variërend van vinger-aan-de-pols houden tot verwijzing naar (online) cognitieve gedragstherapie.

Bij de distress-screening (A) worden 2 subgroepen onderscheiden: ‘at risk’ en ‘niet at risk’.
Bij de patiëntprofielkaart-screening (B) worden 3 subgroepen onderscheiden: ‘at risk’, ‘enigszins at risk’ en ‘niet at risk’ per gemeten domein. Daarbinnen is verder onderscheid mogelijk naar de diverse subdomeinen en kan inzicht worden verkregen in de precieze scores op de vragenlijsten.

  • A: Voor de screening van distress wordt gebruik gemaakt van de negatieve stemming en angstschalen van de:
    • Invloed van Reuma op Gezondheid en Leefwijze (IRGL) of
    • Invloed van Huidaandoeningen op het Dagelijks  Leven (IHDL)
    • Daarnaast worden cognitief gedragsmatige factoren meegenomen, zoals ziektecognities (ZCL), coping (UCL) en sociale steun (IRGL, IHDL).
  • B: Voor het screeningsinstrument worden de volgende ziektegenerieke vragenlijsten gebruikt als (mogelijke) invulling van de domeinen:
    • kwaliteit van leven (RAND-36),
    • lichamelijke symptomen (VAS pijn-jeuk-vermoeidheid en CIS-vermoeidheid),
    • distress (HADS),
    • sociaal functioneren (sociale steun, ISR; sociale kwetsbaarheid: IPSM),
    • therapietrouw (MMAS) en
    • ziektecognities/coping (neuroticisme, EPQ; acceptatie, hulpeloosheid, ZCL) + patientprioriteiten voor verbetering (top 3 uit lijst met mogelijke probleemgebieden).

Voor meer informatie over het toepassen van de instrumenten: Aanvullende informatie toepassing instrument Distress

Doelgroep(en)

Generiek
Tot op heden ontwikkeld/gebruikt voor reumatische aandoeningen (reumatoïde artritis, fibromyalgie), dermatologische aandoeningen (psoriasis) en nieraandoeningen (dialysepatiënten, nierdonoren).
De IRGL en IHDL worden bij verschillende reumatische en dermatologische patiëntengroepen afgenomen. De ZCL wordt bij een groot aantal chronische zieken en/of mensen met langdurige beperkingen afgenomen.

Validatie en effectiviteit

De distress-screening (met of zonder combinatie van de cognitieve gedragsfactoren) (A) is onder meer toegepast in de volgende publicaties:

  • Evers, A.W.M., Kraaimaat, F.W., van Riel, P.L.C.M., & de Jong, A.J.L. (2002). Tailored cognitive-behavioral therapy in early rheumatoid arthritis for patients at risk: A randomized controlled trial. Pain, 100, 141-153.
  • Koulil, S. van, van Lankveld, W., Kraaimaat, F.W., van Helmond, T., Vedder, A., van Hoorn, H., Donders, R., de Jong, A.J., Haverman, J.F., Korff, K.J., van Riel, P.L., Cats, H.A., & Evers, A.W. (2010). Tailored cognitive-behavioral therapy and exercise training for high-risk fibromyalgia patients. Arthritis & Rheumatism –  Arthritis Care & Research, 10, 1377-1385.
  • Van Beugen et al. (2016). Tailored therapist-guided internet-based cognitive behavioral treatment for psoriasis: a randomized controlled trial. Psychotherapy and Psychosomatics (in press).
  • Ferwerda et al. (2016). A tailored guided internet-based cognitive-behavioral intervention for patients with rheumatoid arthritis: A randomized controlled trial. Manuscript under review.

Over het screeningsinstrument ten behoeve van de patiëntprofielkaart zijn meerdere publicaties in voorbereiding; deze zullen naar verwachting in 2016 of 2017 gepubliceerd worden.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst

Vorm

Vragenlijsten

Waar te vinden?

Kosten instrument

Ontwikkeld door /contactpersoon

Prof.dr. Andrea W.M. Evers & Dr. Henriët van Middendorp;
Universiteit Leiden, Faculteit Sociale Wetenschappen, sectie Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie

Achtergrondinformatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën
Screening van ‘at risk’ groepen is onderdeel van een personalized healthcare benadering, welke is gebaseerd op het idee dat het aanbieden van standaardbehandelingen aan iedereen leidt tot geringe effecten bij een subgroep van de patiënten. Door een interventie alleen aan te bieden aan een groep die risico loopt op het ontwikkelen van aanpassingsproblemen is de efficiëntie van behandelingen te verhogen en zijn de kosten te verlagen. Bovendien is door screening van de belangrijkste probleemgebieden en de individuele kracht- en kwetsbaarheidsfactoren van de persoon een behandeling te tailoren op het individu, wat is aangetoond te leiden tot sterkere en langer aanhoudende effecten dan de ‘one size fits all’ benadering. Hierover is een Case Management-artikel geschreven in Psychotherapy and Psychosomatics (2014), getiteld ‘Incorporating biopsychosocial characteristics into personalized healthcare: A clinical approach’.  De specifieke ontwikkeling van de patiëntprofielkaart is gebaseerd op eigen prospectief en experimenteel onderzoek bij verschillende chronische somatische aandoeningen (o.a. Evers et al., 2003, Koulil et al., 2011).

Voor de ontwikkeling van de bredere patiëntprofielkaarten in o.a. de nierpopulatie is een benadering gekozen, waarbij in grote cohorten in kaart is gebracht welke psychosociale variabelen voorspellend waren voor kwaliteit van leven op langere termijn; deze zijn vervolgens in de patiëntprofielkaart geïncludeerd.

Organisaties die werken met methode / instrument

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL ‘Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning’

e-health app

‘Kleur je leven’ – online behandelprogramma

Doel

Een zelfhulpcursus voor mensen met somberheidsklachten. Vroegtijdige behandeling van somberheidsklachten leidt tot afname van  klachten en het voorkomen van een depressie.

Toelichting instrument

Kleurjeleven.nl is een effectief, online behandelprogramma voor mensen met lichte tot matige depressieve klachten met begeleiding op afstand door een psycholoog.  Kan aangeboden worden ism externe psycholoog, maar ook door huisarts of praktijkondersteuner GGZ in de huisartspraktijk.

Het programma bestaat uit 8 lessen met bijbehorende oefeningen en huiswerk. De cliënt volgt 1 les per week op een voor hem geschikt moment. De lessen bestaan uit schriftelijke en gesproken informatie, korte films, animaties en opdrachten. Daarnaast houdt de cliënt een stemmingsdagboek bij. De huisarts of POH-GGZ begeleidt de cliënt bij het volgen van het programma. Het programma is gebaseerd op de cognitieve gedragstherapie.

Doelgroep(en)

Volwassenen
Mensen met somberheids en depressieve klachten

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd en effectief
Erkend als bewezen effectief door: Loket Gezond Leven Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Coaching binnen programma door psycholoog, huisarts of POH GGZ

Vorm

Website met online behandelprogramma

Waar te vinden?

Website: Kleur je leven

Kosten instrument

Voor cliënten zijn er geen kosten verbonden aan het programma wanneer het aangeboden wordt door de huisartsenpraktijk.

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkeld door Trimbos instituut, aangeboden door Mentalshare Direct, een maatschappelijke onderneming zonder winstoogmerk. Het doel van Mentalshare Direct is het toegankelijk maken van digitale zorg (ook wel e-mental health genoemd) en bewezen online programma’s voor zoveel mogelijk mensen met psychische problemen.

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Evaringen van cliënten

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: december 2017

vragenlijst

Vier Dimensionale Klachtenlijst: 4DKL

Doel

Het in kaart brengen en vervolgen van de meest voorkomende psychische klachten van individuele patiënten. Een vragenlijst voor het meten van distress, depressie, angst en somatisatie.

Toelichting instrument

De vragenlijst (een zelfinvullijst) betreft verschillende klachten en verschijnselen, totaal 50 items met de volgende subcategorieën: distress (16 items); depressie (6 items); angst (12 items); somatisatie (16 items).

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    De patiënt geeft aan hoe vaak hij de gevraagde klachten of verschijnselen de afgelopen week heeft gehad en kiest voor één van de mogelijke antwoorden.
  • Score/uitkomst:
    Beantwoording met: ‘nee’ (0 punten), ‘soms’ (1 punt), ‘regelmatig’, ‘vaak’, ‘heel vaak’ of ‘voortdurend’ (allemaal 2 punten).
  • Benodigde tijd:
    Invullen vragenlijst: 5 tot 10 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Psychisch welbevinden
Volwassenen
Jongeren (vanaf 15 jaar)
POH-GGZ

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd: valide en betrouwbaar.

Meer informatie:

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing gewenst: de 4DKL is beschikbaar voor psychologen en psychiaters, huisartsen, bedrijfsartsen en fysiotherapeuten/ POH GGZ

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst 4DKL

Kosten instrument

Geen kosten

Contactpersoon

Author: Berend Terluin, MD, PhD

Organisaties die werken met methode / instrument

Wordt binnen veel huisartsenpraktijken gebruikt.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Artikel in Huisarts en Wetenschap: De Vierdimensionale Klachtenlijst (4DKL) spoort psychische problemen op

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: februari 2016

'vragenlijst'

PHQ-9 / Patiënt Health Questionaire-9 / Patiënten gezondheidsvragenlijst-9

Doel

Bij verdenking op depressieve klachten in kaart brengen de mate van aanwezigheid van de gevoelens van depressie. De lijst is niet geschikt om de diagnose depressieve klachten of depressie te stellen; dit vergt aanvullende diagnostiek. Het is een verkorte versie van de Patiënt Health Questionnaire , waarbij enkel de DSM IV criteria voor depressie worden nagevraagd.

Toelichting instrument

De PHQ-9 vragenlijst bestaat uit 9 vragen over de ernst van depressieve klachten aan de hand van de DSM IV criteria waarbij maximaal 27 punten gescoord wordt.

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    Neem de vragenlijst samen de patiënt door of laat de patiënt het vooraf zelf invullen.
  • Score/uitkomst: Hoe hoger de score hoe groter de aanwijzingen voor depressieve klachten. Een score van 10 of hoger wordt door de ontwikkelaars gezien als een sterke aanwijzing voor klinisch relevante depressieve klachten.
  • Benodigde tijd: Invullen van de vragenlijst is 3-5 minuten.

Doelgroep(en)

Generiek
Psychisch welbevinden
Diabetes
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd.
Bewezen geschiktheid voor mensen met type 1 of type 2 diabetes.
Opgenomen in:  NDF Richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten
Opgenomen in: NHG standaard Depressie – tweede herziening; Zie noot 24: Vragenlijsten en ernstschalen: 4DKL, BDI-II en PHQ-9

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Scholing is gewenst gericht op het herkennen van depressieve klachten, omgaan met signaleringsvragenlijsten, communicatie/ counselingsvaardigheden en inzicht in de verwijsmogelijkheden.

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

De PHQ-9 vragenlijst
PHQ-vragenlijst in de bijlage Signaleringsvragenlijsten bij diabetes en depressieve klachten – NDF

Kosten instrument

Gratis

Ontwikkeld door /contactpersoon

Ontwikkeld in de VS voor huisartspraktijk/algemene bevolking (1999)

Organisaties die werken met methode / instrument

Niet bekend

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Informatie in:
Evaluatierapport proefimplementatie richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten bij DM, hoofdstuk 4
Handreiking implementatie: Richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten bij mensen met diabetes
Artikel: Diabetes en depressie: wat doen we ermee? Tijdschrift voor praktijkondersteuning 2014, nummer 3:72-74

 

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijwerken: januari 2016

'vragenlijst'

WHO-5 Vragenlijst – Five Item Well Being Index

Doel

Een signaleringsvragenlijst voor depressieve klachten. Meten van het psychische welzijn over de afgelopen twee weken. De uitkomst van een vragenlijst is geen diagnose, maar kan een verdenking opleveren van depressieve klachten.

Toelichting instrument

  • Hoe in de praktijk te gebruiken:
    De WHO-5 vragenlijst bestaat uit 5 vragen over het welbevinden. De patiënt wordt verzocht voor iedere uitdrukking aan te geven welke het beste weergeeft hoe hij/zij zich heeft gevoeld tijdens de laatste twee weken.
  • Score/uitkomst:
    Hoe hoger de score hoe kleiner de aanwijzingen voor een sombere stemming of depressieve klachten.
  • Benodigde tijd:
    Een korte vragenlijst met een invultijd van 1-2 minuten.

Doelgroep(en)

Generiek
Psychisch welbevinden
Diabetes
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Gevalideerd en betrouwbaar.
Bewezen geschiktheid voor mensen met diabetes type 1 of type 2.
Opgenomen in richtlijn ‘Signalering en monitoring van depressieve klachten’ – Nederlandse Diabetes Federatie

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Gewenst is een training of nascholing gericht op het herkennen van depressieve klachten, omgaan met signaleringsvragenlijsten, communicatie/ counselings-vaardigheden en inzicht in de verwijsmogelijkheden.

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Zorgstandaard Diabetes van de Nederlandse Diabetes Federatie: (zie blz. 3)
WHO-5 vragenlijst

Kosten instrument

Gratis

Organisaties die werken met methode / instrument

VUmc – Amsterdam

Contactpersoon

  1. Mw M. de Wit: M.dewit@vumc.nl en/of
  2. Mw. M.H.E. Hogenelst: mhe.hogenelst@vumc.nl

Organisaties die werken met methode / instrument

Meerdere huisartsenpraktijken
VUmc

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Informatie in:
Evaluatierapport proefimplementatie richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten bij DM, hoofdstuk 4

Handreiking implementatie: Richtlijn Signalering en monitoring van depressieve klachten bij mensen met diabetes

Artikel: Tijdschrift voor praktijkondersteuning 2014, nummer 3:72-74:
Diabetes en depressie: wat doen we ermee?

VUmc heeft goede ervaringen met het gebruik van de WHO-5 bij adolescenten.

 

 

Gepubliceerd op: 28 januari 2017